Een klein meisje met blond haar krijgt een pop voor haar verjaardag. Ze is er niet blij mee en het ding wordt in een hoek gegooid. Haar ouders begrijpen het niet, en zijzelf begrijpt ook niet waarom ze liever een cowboypak had gekregen. Alle meisjes zijn toch blij met een pop?
Een paar jaar later. Het blonde meisje ravot met jongens en klimt in bomen. Leuke jurkjes trekt ze niet meer aan. Wel spijkerbroeken. Ze snapt niet waarom zij altijd moet afwassen en haar broertjes niet. Haar moeder zegt dat dat is omdat ze een meisje is.

Er is nog niks aan de hand. Veel meisjes hebben een hekel aan poppen en afwassen en klimmen liever in bomen. Maar rond haar tiende voelt het meisje dat er iets raars met haar is. Elke avond voor het slapen gaan denkt ze; morgen ben ik een jongetje. Het meisje wordt twaalf. Ze wordt ongesteld en krijgt borsten. Ze is daar niet blij mee en krijgt zelfs een hekel aan haar lichaam. Er is nog iets vervelends. Het meisje wordt steeds verliefd op andere meisjes. Ze zou het allemaal weleens aan iemand willen vertellen, maar ze denkt: dat vinden andere mensen vast gek.

Op de televisie ziet het meisje een programma over een vrouw die als jongen geboren is. "Zoiets is er met mij ook aan de hand," weet het meisje meteen, "maar dan net andersom. Ik ben een jongen, maar als meisje geboren."

Het meisje is nu een achttienjarige jongen met een snorretje: Paul. Paul is transseksueel. Geen nieuw verschijnsel. De media, ook Nieuwe Revu, besteedden al regelmatig aandacht aan deze groep mensen. Maar het opvallende aan deze verhalen is, dat ze negen van de tien keer gaan over mannen die zich vrouw voelen en al dan niet overgingen tot geslachtsverandering door middel van hormonen en operaties. Dat er ook vrouwen zijn die zich man voelen, kwam in deze verhalen meestal nauwelijks naar voren. Uit de
Verenigde Staten bereiken ons echter berichten dat steeds meer transseksuele vrouwen overgaan tot operatieve ingrepen die hun in een man moeten veranderen. Hoewel die toename in Nederland nog niet duidelijk te zien is (er worden hier nog steeds maar enkele "vrouwen" per jaar geopereerd) vonden we het toch zinnig om aandacht, deze groep mensen te besteden.

Het kost moeite me voor te stellen dat de jongen met zijn blonde snorretje tegenover me medisch gezien nog steeds een vrouw is. Zijn bewegingen, uitstraling en stem zijn die van een man. De bedoeling van onze ontmoeting is alleen een wederzijdse kennismaking, maar al snel blijkt dat Paul zeer openhartig is en er totaal niet mee zit de problemen rond zijn transseksualiteit aan een wildvreemde te vertellen.

"Vanaf het moment dat ik wist wat er met me aan de hand was, ben ik me een beetje een beeld gaan vormen hoe het nou verder met me moest. Na een jaar heb ik het aan iemand verteld. Een jongen uit mijn klas vroeg wat ik later wilde worden. Ik zei: ik wil een man worden. Lachen natuurlijk. Maar later heb ik er toch serieus over gepraat, ook met een leraar en een lerares, maar ze konden me niet helpen. Via een vriendin ben ik bij een psycholoog terecht gekomen; ik was toen bijna zestien. Die psycholoog zei dat ik het aan mijn ouders moest vertellen. Uiteindelijk heb ik het aan mijn moeder verteld. Ze accepteerde het wel, zei ze, maar ik moest haar de tijd geven eraan te wennen. Ze had wel gedacht dat ik lesbisch zou zijn, maar dit... Ze heeft het aan mijn vader verteld, maar van hem heb ik nog steeds geen reactie gehad. Ik kan me nu wel voorstellen dat ze het er moeilijk mee hebben gehad. Ze hebben zestien jaar lang een dochter gehad, en die werd plotseling een zoon. Uiteindelijk kwam er zoveel irritatie dat ik na contact met een maatschappelijk werkster uit huis ben gegaan. Intussen was de rest van de familie ook ingelicht. Dat ging wel goed, maar ik had toch allerlei verwachtingen van ze die ze niet konden waarmaken.
Ik dacht: nu wil ik ook meteen "hij" en "hem" genoemd worden, en "Paul"... Maar dat ging natuurlijk niet een, twee, drie."

Hoe heette je vroeger eigenlijk?

(wordt rood): "Nee..., daar heb ik een ontzettende hekel aan..., nee."

Uiteindelijk ben je bij de Genderstichting (zie kader) terecht gekomen en nu krijg je mannelijke hormonen...

"Ja. Een vriendin zei tegen me: bel de NVSH eens op. Dat heb ik gedaan en via hun ben ik bij de Genderstichting terecht gekomen. Ik was zestien en te jong voor hormonen, dus heb ik een jaar moeten wachten. Ik vond dat toen heel onrechtvaardig. Het was een jaar van aftellen.

Wat ervaarde je toen die hormonen begonen te werken?

"Ik kreeg injecties... de eerste vier dagen kon ik niet zitten, want het was verkeerd ingespoten. Na een à twee weken begon mijn stem een beetje raar te doen. Dan weer hoog dan weer laag. Maar na een maand was ie behoorlijk laag. Verder..., je verbeeldt je van alles. Dat je overal haar krijgt, en zo, maar dat is in het begin helemaal niet zo. Na zes, zeven maanden gaan je benen pas beharen; gezichtshaar krijg je wat eerder. Dat gaat heel geleidelijk. Echte baardgroei heb ik nog niet, dat gaat heel langzaam. Je merkt ook dat je sterker wordt. Een nadeel is dat je humeur van die hormonen nogal op en neer gaat. De ene dag ben je vrolijk, de andere sacherijnig."

Er waren natuurlijk mensen in je omgeving die van niks wisten en die je dan opeens zagen veranderen..

"Die waren er zeker, maar die lieten over het algemeen niks merken. Ik zat toen op de LTS en de laatste twee, drie maanden voor het examen was ik met die hormonen begonnen en ging mijn stem veranderen. Ik heb gezegd dat ik verkouden was; ik was dus drie maanden verkouden. Op de school waar ik nu zit, is een leraar waar ik vroeger ook les van heb gehad, maar die van niks weet. Die zie ik dan wel eens kijken, maar hij zegt niks... Als ik nu word opgebeld door mensen die ik niet ken is het van: dag meneer. Dat zijn leuke dingen."

Wat voor medische ingrepen laat je nog meer doen?

"De borstoperatie. Daarbij worden je borsten weggehaald. Daar is een wachtlijst voor, dus daar moet ik nog een tijdje op wachten. En dan heb je de operatie van het
weghalen van de baarmoeder en de eierstokken. En het maken van een penisconstructie, maar daar zijn ze nog mee aan het experimenteren. Die operaties zijn voor mij heel verlossend. Als ik die borstoperatie heb gehad kan ik eindelijk eens in een T-shirtje lopen en gaan zwemmen. En die operaties zijn nodig om een officieel verzoek tot geslachtsverandering in te dienen."

Maar dat zijn toch zware ingrepen? Waarom is het nu voor jou niet voldoende de kleren te dragen die je wilt dragen en de dingen te doen die je wilt doen?

"Wat transseksuelen kenmerkt is dat je de gevoelens van een man hebt, maar het lichaam van een vrouw en dat komt niet met elkaar overeen. Dat lichaam staat je tegen dat kan helemaal niet voor je gevoel. Daarom is het noodzakelijk dat lichaam aangepast te krijgen. Bijvoorbeeld baardgroei, dat zou ik zelf heel graag willen hebben, maar dat heb je niet als vrouw. En met sporten. Ik hou van zwemmen, maar ik doe het niet omdat ik dan een bikini aan moet. Het lichaam is vreemd voor je, het past niet bij je. Ik ben blij dat het nu mogelijk is om je te laten opereren. Anders, eh, was ik er nu misschien niet meer geweest..."

Als je nou een vriendinnetje krijgt? Heb je enig idee hoe dat dan zal gaan?

"Voor mij is dat nog heel ver weg. Ik zou het heel graag willen, maar ja, vind maar eens iemand die je accepteert. Ik zelf heb er niet veel vertrouwen in. Het is altijd een moeilijk ding geweest. Als je op je twaalfde merkt dat je verliefd wordt op meisjes. Ik dacht: wat moet ik daarmee, want ik werd natuurlijk als meisje gezien. Probeer er maar eens mee te leven, met die gevoelens. Het is voor mij heel belangrijk om iemand te hebben om op terug te vallen, maar ook om mezelf te zijn. Lichamelijk contact zal ik nog niet kunnen hebben, omdat ik zelf mijn lichaam niet kan waarderen. Ik hoop dat het na de operatie wat makkelijker gaat. Ik heb zoiets van als het gebeurt, dan vertel ik het meteen. Als je het achteraf moet gaan vertellen, als je iemand al een tijd kent, dan kan de schade groot zijn."

Nu je er als jongen uitziet, is het nog wel nodig om steeds maar weer te vertellen transseksueel bent?

"Het hangt er van af hoe ze je benadert. Als ik als jongen wordt benaderd; vertel ik niks. Maar uiteindelijk kan je het niet helemaal verbergen. Want zodra je iemand beter leert kennen, dan kom je bijvoorbeeld toch over je jeugd te praten, ja en dan zit je.. Op school ben ik een jongen, maar dat is soms echt moeilijk, omdat ik toch anders ben dan de andere' jongens."

Wat is voor jou het moeilijkste moment geweest?

"Ik denk m'n ouders. Om het die te vertellen. De beslissing om man te worden was niet moeilijk. Vanaf het moment dat ik wist wat er met me aan de hand was, wist ik: dit wil ik en niets anders. Terwijl ik me, nu die operatie in aantocht is, ook ga realiseren dat het niet niks is."

Vind je het niet vervelend om steeds maar weer hiermee bezig te moeten zijn? Dat er zoveel tijd en energie gaat zitten. in iets dat gewoon vanzelf goed zou moeten zijn?

"Ja, de laatste tijd heb ik daar wel last van. In feite wordt mijn hele leven er door beheerst. Ik doe gewoon een heleboel dingen niet die leeftijdgenoten wel doen. Je krijgt een heel kenmerkend leven. Ik zou heel graag willen dat alles voorbij was... Iemand heeft mij weleens een denkertje genoemd. Ik denk altijd over alles na. Iemand van zestien, zeventien, achttien, die hoort er op los te leven. Dat zou ik ook wel eens willen. Lekker onbezorgd er op los leven."

"Toen ik verliefd werd op een meisje voelde ik dat er iets mis was"
 

Rens heette vroeger Gerda. Hij heeft zich na zijn besluit man te worden "Renatus" genoemd. "Dat betekent wedergeboorte en dat sprak mij wel aan."

Rens heeft op zijn weg naar het man worden al enkele zeer rigoureuze stappen genomen. Hij heeft geen borsten meer, noch een baarmoeder of eierstokken. Na zijn omschakeling van vrouw naar man stuurde de fabriek waar hij werkte hem een jaar naar Duitsland. Nu werkt hij weer als analist in een Nederlandse afdeling van de fabriek. Rens heeft zich voorgenomen binnenkort _ scheikunde te gaan studeren.

Rens, een vriendelijke' jongen met een zachte stem, woont op een benedenverdieping in Den Bosch. Het huis is gevuld mot honden, vogels, planten en waterschildpadden.

"Als je een jaar of vier, vijf bent, leef je gewoon zonder er al te veel over na te denken," zegt hij op mijn vraag of hij zich als kind al "jongetje" voelde. "Omdat je een meisje bent, speel je automatisch meer met meisjes, hoewel ik wel één vriendje had waar ik veel mee speelde. Ik hield veel van jongensspelletjes. Poppen en zo, daar hield ik niet van. Ik vond het leuk om mijn vader te helpen. Die was kolenboer, dus dat was kolenscheppen; mooi vond ik dat. Die meisjesdingen zoals afwassen, daar had ik een vreselijke hekel aan. Maar mijn moeder was heel erg van: "ge bent een meisje dus gedraagt ge als een meisje." Nou, en die jongenswereld daar kon je als meisje gewoon niet tussen komen. En als je het wel deed, werd je er gewoon uitgepest, of ze maakten je voor gek uit. Dus automatisch ga je daar niet tussen zitten. Ik niet tenminste. Als ze zeiden: ,.hé, ga jij bij de meskes spelen," dan deed ik dat, want ik wilde niet laten merken dat ik liever bij hen was."

"Ik weet nog wel dat ik op de lagere school verliefd was op een meisje, kinderliefde hè...? Pas later voel je dat er iets mis is. Toen op de Mavo zat werd ik knalverliefd op een meisje, maar ik wilde me niet laten kennen, want ik was bang uitgelachen te worden. Ik dacht: straks denken ze dat ik lesbisch ben. Ik verdrong het dus en begon me in mezelf op te sluiten. Ik was stil en praatte met niemand. Uiteindelijk heeft een van m'n zussen het er echt uit moeten trekken. Die zei: ga eens naar de huisarts. Dat heb ik gedaan, want ik dacht dat die me misschien uit die ellendige cirkel kon halen. Die huisarts stuurde me door naar een seksuoloog. in Utrecht. Ik zei tegen hem: ik denk dat ik lesbisch ben en ik heb er problemen mee. Hij heeft mij het adres van het COC (belangenvereniging homoseksuelen, red.) gegeven en zei dat ik daar maar eens heen moest gaan. Maar toen ik daar heen ging merkte ik al gauw dat ik heel anders wat dan die echte lesbische vrouwen."

Kun je dat beschrijven?

"Ik wilde graag een jongen zijn, en geen enkele lesbienne wou graag een jongen zijn. Er zijn wel jongensachtige lesbiennes, maar die zouden toch voor geen goud een man willen worden. Bij mij lag dat wel zo. Ik koek op mijn veertiende al of er niet enkele snorhaartjes op mijn bovenlip gingen groeien. En alt er ergens op mijn lichaam haren groeidon wat ik do koning te rijk. Dat is hot verschil. Ik voel mi als jongen aangetrokken door meisjes en zij voelen zich als meisje aangetrokken door meisjes. Jouw manier van doen tegen meisjes is anders. Jij hebt bijvoorbeeld de neiging om een beetje te flirten. Alt kind al vond ik het leuk om de meisjes een beetje te plagen, net als do jongens, of om de held te spelen door iets heel goed te doen. Op het moment zelf denk je er niet bij na, maar als je wat ouder bent en je kijkt terug, dan zie je het. Ik weet nog dat ik voor de eerste keer ongesteld werd. Ik vond het heel erg. Dat mij dat nou juist moest overkomen! Ik denk dat de meeste meisjes het juist wel leuk vonden. Nu ben je een vrouw, zei mijn moeder. Vreselijk vond ik het. Ik wilde een snor, maar ik werd ongesteld."

Maar dan was je een meisje met een snor geweest. Dan had je toch rare opmerkingen gekregen...

"Nee, het had mijn positie juist versterkt. Want je kunt niet tegen iemand zeggen dat
je een jongen bent. Het tegendeel wordt toch steeds bewezen! Wat ik wel had, en daar was ik vreselijk trots op, dat waren spierballen. Al toen ik een jaar of twaalf was. Alle vrouwelijke dingen van mezelf stootten me af, maar als er maar iets mannelijks tussen zat, vond ik dat heerlijk "

Maar goed, je ging naar het CQC, en merkte dat daar niet de oplossing voor jouw problemen te vinden was.

"Ja, ik heb nog wel een tijdje verkering gehad met een meisje, maar dat is op niets uitgelopen. Op een gegeven moment zat het me allemaal zo hoog dat ik op mijn werk er alles uitgegooid heb. Ik heb alles verteld wat me dwars zat. Daar zeiden ze: doe er dan eens wat aan, ga eens naar je huisarts. Die verwees me door naar een psycholoog. Daar zat ik op een gegeven moment mee te praten en toen vroeg hij: hoe droom je eigenlijk? Ik zei: als het om... eh ... een liefdesdroom gaat, zie ik mezelf als jongen. En toen kwam hij eigenlijk tot de conclusie dat ik transseksueel was. Hij legde uit dat daar wel wat aan kon worden gedaan en zo ben ik bij de Genderstichting in Amsterdam terecht gekomen.

Toen ik eenmaal bij die stichting was, was het eigenlijk wel snel afgehandeld, om het zo maar te noemen. Ik heb een paar maanden de tijd nodig gehad om uit te vinden of ik echt die sekseverandering wilde. Ik wist er weinig vanaf en die psycholoog liet niet duidelijk merken hoe je verandert als je hormonen neemt. Je stem wordt lager, je krijgt beharing, dat wist ik, maar ik was bang dat ik toch een vrouwelijk lichaam zou houden. Op een gegeven moment ben ik naar een bijeenkomst van de NVSH gegaan met iemand die er ook wel eens wat meer van wilde weten, en dáár zag ik mannen van wie ik echt niet kon geloven dat het ooit vrouwen waren geweest. Dus toen zei ik: ja als het zo kan, dan wil ik ook wel. Toen was voor mij de weg open en twee jaar geleden ben ik met hormonen begonnen."

Wat gebeurde er toen met je?