Johanna, Antoniella en Maria zijn drie beeldschone hiv-positieven uit Midden- en Zuid-Amerika. Op het eerste gezicht zien maar weinig mensen dat zij eigenlijk geboren zijn als man. We zien het aantal transgenders dat naar Nederland komt rap groeien. De meeste komen in de (straat-) prostitutie terecht. Transgenders blijken meer risico te lopen op hiv-infectie dan vrouwelijke prostituees. Ik sprak telefonisch met Jos Megens, coördinator in het VU-ziekenhuis van het Genderteam, afdeling Andrologie en met Paul Vennix, die pas geleden een brief mede schreef naar de kamerleden om aandacht te vragen voor de positie van transgender prostituees.

Johanna gaat sinds vijftien jaar door het leven als transseksueel. Ze groeide op in een heel arme familie in Ecuador en belandde daar in de prostitutie. Het is voor transgenders moeilijker om aan gewoon werk te komen of dat te behouden in de rol van het door hen gewenste geslacht. Vier jaar geleden zag ze een mogelijkheid om naar Nederland te komen en geld te verdienen, waarmee ze haar familie financieel zou kunnen helpen. In Nederland hebben transseksuelen een eigen netwerk waarmee ze landgenoten ondersteunen die hier komen om een nieuw leven op te bouwen. De enige mogelijkheid om geld te verdienen leek Johanna om ook hier in de prostitutie te gaan werken. Als illegaal kwam ze terecht in de straatprostitutie. Korte tijd nadat ze begon te werken werd ze erg ziek. De GGD- arts die werkzaam was in de tippelzone raadde haar aan om zich op hiv te laten testen. Ze bleek hiv-positief. Het netwerk van transseksuelen had nog maar weinig ervaring met hiv-positieven en ze werd opeens niet meer geaccepteerd in hetzelfde netwerk waar ze zich zo hecht aan verbonden had gevoeld. Ze was de eerste transseksueel met hiv die er mee naar buiten trad en ze leek de enige: een echte knokker, tanden op elkaar en doorgaan zonder kik, zonder verdriet te tonen. Jaren later is Johanna een contactpunt geworden voor alle transseksuelen met hiv, omdat ze geen geheim maakt van haar hiv-status.

Geen toegang tot medicijnen

Johanna: “Omdat ik illegaal in Nederland verbleef, had ik lange tijd geen toegang tot medicijnen terwijl ik die hard nodig had. Het was een zware tijd. Nadat ik de hiv-diagnose kreeg, heb ik een verblijfsvergunning aangevraagd op humanitaire gronden. Casa Migrante (een organisatie die hulp biedt aan Spaans- en Portugeessprekende mensen in Nederland) hielp me met het vertalen van de officiële papieren en regelde contactadressen. Het was een moeizame weg, maar uiteindelijk werd ik gelegaliseerd. Inmiddels was ik al zeven maanden erg ziek en had een longontsteking gehad. Pas op dat moment kon ik beginnen met de combinatietherapie. Sindsdien slik ik mijn derde combinatie; ik ben geswitcht vanwege braakverschijnselen en pijn in mijn benen. Af en toe voel ik me een beetje depressief, maar dat vind ik niet zo belangrijk en ik weet niet zeker waar dat van komt”. Maria: “Ik ben al bijna acht jaar in Nederland en begon ook in de prostitutie. De eerste zes jaar had ik een Nederlandse vriend en zodoende heb ik al heel lang mijn verblijfspapieren. Twee jaar geleden werd ik opeens ziek en kwam erachter dat ik hiv-geïnfecteerd ben. Voor mij was het geen probleem om medicijnen te gaan slikken, ik kon meteen beginnen met de combinatietherapie. De relatie met die man is nu voorbij. Via Casa Migrante en het Marieke Bevelander Huis ben ik in contact gekomen met SidáVida”.

Voordat Johanna ziek werd, slikte ze dagelijks hormoonpreparaten voor een gladde huid, glanzend haar en borsten. In de periode dat ze zo ziek was, stopte ze met het slikken van hormonen omdat er risico’s aan verbonden zijn als je erg ziek bent. Inmiddels slikt Johanna weer hormonen, een combinatie van twee verschillende. Haar arts van het VU-ziekenhuis onderhoudt een goed contact met haar internist in het AMC.

Volgens Jos Megens kunnen hiv-positieve transgenders gewoon doorgaan met het slikken van hormonen. Als hun weerstand echter flink verzwakt is, raadt hij aan om ermee te stoppen.

Maria: “Ik slik ook hormonen, twee keer per maand, op eigen houtje. Eigenlijk zou ik ze elke dag moeten slikken, maar ik ben bang voor de reactie op mijn lichaam. Mijn internist zegt dat ik ze wel mag slikken. Voordat ik wist dat ik hiv had, slikte ik meer hormonen. Nu plak ik op mijn bovenbenen bepaalde pleisters om een meer vrouwelijke vorm te krijgen”. In die bovenbenen heeft Johanna siliconen laten inspuiten. Hoewel deze eenmalige procedure in Nederland illegaal is, heeft ze dit toch in Nederland kunnen laten doen. In Ecuador zijn siliconeninjecties wel legaal en ook worden geslachtsoperaties snel uitgevoerd, als men het geld maar op tafel legt; dat geld is er echter schaars. Een groot nadeel van illegale siliconeninjecties kan zijn dat er niet altijd schone naalden worden gebruikt, waardoor kans op hiv-overdracht aanwezig is. Johanna: “Voorheen had ik wel een geslachtsoperatie gewild; ook nu ik hiv heb is het mogelijk maar er zijn meer risico’s aan verbonden. Het is nu eenmaal zo, ik heb leren leven als vrouw met mijn mannelijke delen. Mijn familie in Ecuador weet dat ik als vrouw leef en dat ik hiv heb. Ze zijn heel lief en hebben er geen problemen mee. Transseksualiteit is voor mijn gevoel goed bespreekbaar in Ecuador, maar hiv niet, daar rust een enorm taboe op. Nu ik legaal hier verblijf, hoef ik overigens niet meer in de prostitutie te werken om mezelf te kunnen onderhouden”. Maria: “Vroeger wilde ik inderdaad graag zo’n operatie laten doen, ik heb jarenlang die wens gehad. Maar nu niet meer”.

Volgens Jos Megens kunnen hiv-positieve transgenders, indien gewenst, gewoon een geslachtsoperatie ondergaan. Geslachtsoperaties vormen net als andere operaties een aanslag op het lichaam. Voor mensen bij wie de aidsdiagnose is vastgesteld kan een geslachtsoperatie een te zware belasting vormen en deze wordt daarom niet uitgevoerd in het VU-ziekenhuis.

Klanten en de verspreiding van hiv

De klanten van transgender prostituees vormen een bijzondere risicogroep, waar, wat hiv-preventie betreft, bijzondere aandacht aan moet worden besteed. Kort geleden presenteerde Paul Vennix van het NISSO (Nederlands Instituut voor Sociaal Seksuologisch Onderzoek) een onderzoek naar de hiv-preventie, het seksuele gedrag en de seksuele netwerken van klanten van transgender prostituees (travestieten, transgenderisten en transseksuelen) op tippelzones. Veel klanten zijn op relatief jonge leeftijd begonnen met prostitutiebezoek. Pas sinds een aantal jaren is transgenderprostitutie een algemeen verschijnsel op de tippelzones in Nederland, vandaar dat de eerste seksuele contacten met transgenders meestal van vrij recente datum zijn. Eén groep klanten blijkt doelbewust te hebben gekozen voor transgender prostituees (‘nieuw’, ‘kinky’ of als ‘experiment’). De andere groep kwam er pas tijdens de seks (of daarna) achter dat de prostituee transgender was, en de ervaring beviel goed. De meeste klanten vallen eigenlijk op vrouwen en hebben vaak een vrouwelijke partner. Velen bezoeken transgenders omdat ze naar hun zeggen vrouwelijker zijn, spannender, deskundiger en gemotiveerder terwijl over anale seks bij hen niet hoeft te worden onderhandeld: dat is vanzelfsprekend. Het schijnt deze klanten weinig uit te maken of ze de ene keer een mannelijke en de andere keer een vrouwelijke prostituee bezoeken. De klanten van transgenders hebben aanzienlijk vaker losse seksuele contacten dan andere bezoekers van de tippelzone. De meeste klanten gebruiken consequent een condoom bij betaalde seks, terwijl sommigen door gebrek aan zelfbeheersing en/of vaardigheid er niet in slagen een condoom te gebruiken en anderen de prostituee als veilig inschatten. Vrij veel klanten schijnen te denken dat prostituees op hiv worden getest en niet langer op de tippelzone mogen werken als ze hiv-geïnfecteerd blijken. Bij overige (onbetaalde) losse contacten schatten zij de kans op hiv- overdracht lager in en hebben dan vaker onbeschermde seks, terwijl ze met de vaste partner thuis nooit condooms gebruiken.

Wetswijziging verslechtert positie

Per 1 oktober 2000 is de positie van transgender prostituees in Nederland verslechterd, ten gevolge van de nieuwe Wet Identificatieplicht Prostituees. De meeste transgenders komen namelijk uit Midden- en Zuid-Amerika of Oost-Europa terwijl alleen EU-onderdanen nog in Nederland als prostituee mogen werken. Aan hen een verblijfstatus verlenen om humanitaire redenen lijkt volgens het onderzoek gerechtvaardigd, omdat het huidige beleid strijdig is met de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en daarnaast hiv-preventie belemmert. De kans bestaat dat transgenders van buiten de EU zich door een opjaagbeleid gaan verspreiden en zelfs ‘ondergronds’ zullen gaan. Daardoor zullen zij nog moeilijker bereikbaar zijn voor voorlichting en preventie en bestaat de kans dat zij zich nog minder zullen beschermen tegen hiv-overdracht. Paul Vennix: “Voor het onderzoek hebben we slechts acht transgenders geïnterviewd en niet naar de hiv-status gevraagd. Het onderzoek ging eigenlijk om hun klanten, de prostituanten. Wel heb ik naar aanleiding van de uitkomsten met medeonderzoeker Lucie van Mens een brief geschreven naar de kamerleden om aandacht te vragen voor de positie van transgender prostituees”.

In de brief van Vennix en van Mens naar de kamerleden wordt verwezen naar factoren waardoor transgender prostituees veel risico lopen om hiv-geïnfecteerd te raken.

• De meeste klanten van transgenders prefereren anale seks en hebben net als de transgenders zelf zeer veel wisselende seksuele contacten. De transgender is meestal passief bij anaal contact.
• Bij hormoongebruik is het vaak moeilijk een erectie te krijgen/te behouden. Dit leidt tot problemen met condooms bij actieve geslachtsgemeenschap of anale seks.
• Zij lopen het risico wanneer de klant ontdekt dat zij geen vrouw zijn, (onbeschermd) verkracht te worden.
• Door onvoldoende kennis van de (Nederlandse) taal is het moeilijker met klanten te onderhandelen over veilige seks.
• Operatief geconstrueerde vagina’s geven meer kans op hiv dan natuurlijke vagina’s, omdat zij geen vocht produceren.
• Door het naar achteren vouwen van de penis om deze voor klanten te verbergen kunnen kleine wondjes ontstaan.
• Transgenders zitten vaak financieel in een moeilijke positie en aanvaarden daarom soms extra geld om seksuele handelingen te verrichten zonder condoom.
• Onverschilligheid kan ontstaan ten aanzien van mogelijke hiv-risico’s door depressiviteit, een negatief zelfbeeld en suïcidegedachten als gevolg van onvrede met het eigen lichaam, sociaal isolement/marginalisatie, relatie-/genderidentiteitsproblemen en/of hormonen.

- In het buitenland:

• Vanwege discriminatie en/of illegaliteit hebben zij vaak niet of minder gemakkelijk toegang tot sociale en medische diensten en krijgen daarom minder vaak voorlichting over hiv/aids.
• Gemeenschappelijk naaldgebruik bij het injecteren van siliconen, hormonen of drugs. Drugsgebruik komt daar iets vaker voor bij transgenders.
• Worden transgenders soms vervolgd voor prostitutie en komen ze in de gevangenis terecht. Daar vinden veel verkrachtingen van transgenders plaats door andere gedetineerden en gevangenispersoneel.

Illegaliteit

Antoniella, 24 jaar: “Ik ben pas zes maanden in Nederland en werk in de prostitutie. Ook ik slik hormonen, maar omdat ik nog geen verblijfsvergunning heb, slik ik ze illegaal. Ze worden geïmporteerd vanuit België of Ecuador. In Ecuador ging ik haast nooit naar de dokter, maar een maand geleden besloot ik hier in Nederland me te laten testen op hiv. Gewoon omdat ik zeker wilde weten dat ik het virus niet heb. De positieve uitslag verraste me helemaal. Ik denk dat ik in Ecuador al geïnfecteerd ben geraakt. Vanuit de GGD in de tippelzone stuurden ze me door naar het AMC. Daar wilden ze me eerst niet helpen omdat mijn papieren niet in orde zijn. Uiteindelijk moesten ze me wel zien. Bij de tweede afspraak hebben ze me alleen co-trimoxazol meegegeven, om een longontsteking te voorkomen en er werd een foto van mijn longen gemaakt. Die kreeg ik dan wel gratis mee voor de eerste keer. In het begin nam ik een tablet in voor ik ging werken, maar dan werd ik duizelig en moest ik overgeven. Toen nam ik ze in voor het slapen gaan, maar ik kon er niet meer door slapen. Nu neem ik ze voor de maaltijd en gaat het iets beter. Wel jeukt mijn huid erg en heb ik een opgeblazen gevoel”.

Taalbarrière

Johanna: “Omdat Antoniella noch Nederlands noch Engels spreekt, heeft ze weinig of misschien verkeerd begrepen van wat haar werd verteld in het ziekenhuis. Het lijkt erop dat ze er slecht voor staat met haar CD4-aantal, en hoe zit het met haar viral load? Ze zou nu nog niet met medicijnen hoeven te beginnen, wel was de prijs genoemd van meer dan drieduizend gulden per maand als ze zou beginnen. Zelfs een leek weet dat co-trimoxazol alleen meegegeven wordt als het CD4-aantal onder de 200 zit. En in Nederland wordt aan iedereen met minder dan 350 CD4-cellen, de combinatietherapie aangeraden. Als vrijwilligster voor SidáVida zie ik vrij veel transseksuelen met hiv. Zo heb ik Antoniella net leren kennen. Het is onze taak om haar te helpen erachter te komen wat haar bloedbeeld is, hoe haar gezondheid is. En waarom het sociaal werk haar heeft aangeraden om een advocaat in de arm te nemen. Haar verhaal is shockerend omdat ze haar verblijfspapieren nog niet rond heeft en daardoor geen combinatietherapie krijgt, terwijl ze naast co-trimoxazol ook hiv-remmers nodig heeft”. Antoniella: “Ik wil graag in Nederland blijven werken en in de vakantie naar Ecuador gaan. Als het mogelijk is wil ik een verblijfsvergunning aanvragen. In Ecuador heb ik al helemaal geen mogelijkheid om medicijnen te gaan gebruiken, daar ga je heel snel dood aan hiv”.

Gevaarlijk werk

Antoniella: “Het gebeurt regelmatig dat ik als een vrouw word aangezien door heteromannen. Ik heb ze dan gepijpt als ze me vanonder zien. Velen schrikken en willen hun geld terug, terwijl ik al half werk heb verricht. Soms pakken ze mijn portemonnee met alles erin, anderen slaan. Of ze zetten me uit de auto terwijl we 15 km verder zijn gereden. Dan moet ik wel terug zien te komen! Voorlopig blijf ik werken in de straatprostitutie en gebruik altijd een condoom. Ik hoop in Nederland een verblijfsvergunning te krijgen, maar als dat niet lukt, hoop ik dat ik een soort bescherming kan krijgen van de overheid”. Johanna: “Als je opgepakt wordt door de politie, moet je meteen zeggen dat je geïnfecteerd bent, dan mogen ze je niet het land uitzetten. Transseksuelen hoeven zich niet te schamen en met hiv kun je leren leven. Wij (SidáVida) gaan je helpen!”

Een vrijwilliger van SidáVida heeft na dit interview Antoniella begeleid naar het ziekenhuis. Daar wilden ze hen in eerste instantie niet te woord staan omdat Antoniella een rekening niet betaald had, maar na een lange discussie mocht ze de arts zien. Haar CD4-en bleken 150 met een viral load van 10.000. Daarnaast bleek zowel hiv-1 als hiv-2 in haar bloed aanwezig te zijn. Momenteel vindt overleg plaats om haar toegang te laten krijgen tot medicijnen.

Johanna is voor transseksuelen die vragen hebben of contact willen leggen bereikbaar via de coördinatoren van SidáVida, 06-10521140 of via de Hiv Vereniging Nederland 020-6160160.

Maria is een gefingeerde naam om de privacy van de betrokkene te waarborgen.

Transgender is in ruime zin de parapluterm voor transseksuelen, travestieten, transgenderisten en iedereen wiens identiteit tussen man en vrouw is. Bij transseksuelen is de vrouwelijke identiteit duidelijk sterker dan de mannelijke. Bij travestieten is de mannelijke identiteit sterker dan de vrouwelijke. Bij transgenderisme zijn de mannelijke en de vrouwelijke identiteit ongeveer even sterk. (Paul Vennix 1999) Toevoeging redactie: bij deze benadering is uitgegaan van transgenders die oorspronkelijk man waren en niet van transgenders die oorspronkelijk vrouw waren. Daar ligt de situatie uiteraard andersom.

 

Bron: Hivnieuws 73 - november/december 2001
Door: Lisette van Hooijdonk