Prof. Louis Gooren verweert zich tegen de kritiek die hij heeft geoogst met de hormoonbehandeling van kinderen die de overstap naar het andere geslacht willen maken. "Ze zouden zelf eens met zo'n kind moeten praten."

Getergd is hij door de uitspraken van Heleen Dupuis, hoogleraar medische ethiek, Die hem verwijt de geneeskunde te misbruiken met zijn behandeling van kinderen die 'in het verkeerde lichaam' zijn geboren. Prof. dr. Louis Gooren, bijzonder hoogleraar in de transseksuologie aan de Vrije Universiteit te Amsterdam, dient pubers hormonen toe om de ontwikkeling van geslachtskenmerken tegen te houden, in afwachting van de operatie die nodig is voor de overstap naar het andere geslacht. Dupuis betwijfelt of artsen kunnen vaststellen dat kinderen daadwerkelijk transseksueel zijn en vindt dat zij beter kunnen worden geholpen met psychotherapie. Ook uit de Tweede Kamer kwamen kritische geluiden. SP-Kamerlid Kant vroeg minister Borst om opheldering, de CDA'er Buijs sprak van 'een bedenkelijke ontwikkeling'.

Gooren: "Mevrouw Dupuis kent waarschijnlijk de details van de behandeling niet. Als je daar een oordeel over wilt vellen, moet je op de hoogte stellen van alle ins en outs. Bij mijn weten heeft ze dat niet gedaan, ik vermoed zelfs dat ze nooit een transseksueel kind heeft gesproken. Toch heeft ze er een hardvochtig oordeel over."

"Dupuis heeft mensen verdriet gedaan met haar uitspraken. Ik kreeg telefoontjes van ouders die er beroerde dagen door hebben gehad. Zij heeft hen een dolkstoot in de rug gegeven. Over Dupuis zou ik in de geest van dit christelijke ziekenhuis willen zeggen: Heer, vergeef het haar, want zij weet niet wat zij zegt. Bovendien zijn ethici niet geroepen om te zeggen of iets mag. Ethici moeten overwegingen aanbieden en de keuzes aan de mensen zelf overlaten. Zij moeten niet op de stoel van de paus of de ayatollah gaan zitten."

"Er zijn ook een paar Kamerleden hetzerig bezig. Ik kan me voorstellen dat je als Kamerlid niet alles weet, maar dan bel je toch de Inspectie voor de Volksgezondheid in plaats van meteen Kamervragen te stellen? Alsof hier iets vreselijks gebeurt. Dat is zo ongeïnformeerd, zo dom. Ik kan geen achting hebben voor mensen die niet weten waarover ze praten en toch lawaai maken."

Hoe komt een kind voor een hormoonbehandeling bij u terecht ?

"De intake gebeurt op het Academisch Ziekenhuis Utrecht, op de afdeling kinder- en jeugdpsychiatrie bij prof. Cohen-Kettenis. Ouders komen met kinderen die zich niet gedragen als jongen of meisje. Leerkrachten merken dat een meisje nooit met de meisjes speelt, maar altijd met jongens. Als een meisje graag voetbalt en ze heeft daar geen problemen mee, dan komt ze niet bij Cohen-Kettenis. Alleen als een kind daar veel last van ondervindt, wordt hulp geboden. Transseksualiteit kan zich al bij kinderen van vier of vijf jaar manifesteren. Meisjes die geen jurk aan willen en protesteren als ze als meisje worden aangesproken. Zo'n kind voelt al snel dat er iets niet klopt."

Krijgt u wel eens kinderen van wie de ouders zich verzetten tegen geslachtsverandering ?

"Je kunt geen ingreep doen bij kinderen onder de zestien zonder toestemming van de ouders. Deze zorg is dichtgespijkerd door de inspectie."

Hoe voorkomt u dat u een ingreep doet bij mensen die psychisch in de knoop zitten en heel andere problemen hebben dan transseksualiteit ?

"Dat wordt eruit gezeefd. Aan een operatie gaan jaren van dossiervorming vooraf. Volwassenen moeten een lange reeks tests doorlopen. Kinderen moeten jarenlang geobserveerd zijn. Er dienen getuigenissen te zijn van leraren en anderen uit de omgeving."

Loopt u nooit het risico een operatie uit te voeren bij iemand die denkt dat hij geholpen is met geslachtsverandering, doch geen transseksueel is maar bijvoorbeeld homoseksueel ?

"Homoseksuelen houden evenveel van hun geslachtsorgaan als heteroseksuelen. Voor ouders is het volstrekt duidelijk wanneer hun kind niet wil opgroeien in het geslacht dat is toebedeeld bij de geboorte."

"U zou eigenlijk met zo'n kind moeten praten. Ik had hier gisteren een Turks meisje van achttien jaar met haar ouders. Wijze en moedige mensen, die ergens in een klein stadje in het oosten van het land wonen en op een verstandige manier hadden geprobeerd hun dochter in de meisjesrol te krijgen. Maar dat was niet gelukt. Ze hadden dat kind vijfhonderd gulden in haar spaarpot beloofd als ze een jurkje zou aantrekken. Het kind wilde toch niet. Ze walgt van haar menstruaties; ze vindt het vreselijk dat ze borsten heeft."

Wat zijn uw criteria voor behandeling ?

"Iemand moet redelijk gezond in elkaar zitten, maar een genderprobleem hebben. Het gaat om gesoleerde gebieden van disharmonie binnen een persoon, die niet de hele persoon hoeven aan te tasten."

"Velen denken dat het proces van man of vrouw worden is afgesloten bij de geboorte, maar dan moet de seksuele differentiatie van het brein nog plaatsvinden. In dit proces kunnen dingen misgaan. Wij denken dat bij transseksuelen de seksuele differentiatie van het brein niet aansluit op de rest."

Waaraan acht u zich gebonden bij het maken van ethische keuzes ?

"Aan het heil van de mensen. Dat klinkt pathetisch. Maar ik was gisteren tot tranen geroerd toen die Turkse mensen bij me waren. Die kwamen met de moed der wanhoop naar me toe. Die aanstaande jongen had een vriendin, die mocht bij de ouders over de vloer komen. Die mensen zijn zo nobel en zo moedig. Dan word ik heel boos als mensen als Dupuis roepen dat dit niet mag. Zou zij maar eens een keer met dit soort mensen praten, dan is het onmogelijk dat ze ontsnapt aan de dramatiek van dergelijke situaties."

Als de medische stand zijn eigen afwegingen maakt, bestaat het gevaar dat de rest van de samenleving de greep daarop verliest.

"Dat gevaar zit erin, maar de rest van de samenleving is hier elke dag van harte welkom. Ik sta de pers vaak te woord. Bovendien is er het wakend oog van een behoudende instantie als de inspectie voor de Gezondheidszorg. Zij heeft lang met ons gedebatteerd en uiteindelijk gezegd: dat zit solide in elkaar."

U zegt dat de behandeling met hormonen bij kinderen altijd kan worden gestopt. Maar is het niet moeilijk om eruit te stappen als je dat pad eenmaal bent ingeslagen?

"Dat suggereert dat ik die hormonen graag geef. De kinderen weten dat de puberteit eraan komt en hebben nachtmerries over de geslachtelijke ontwikkeling die hun te wachten staat. Soms wordt het idee gewekt dat ik hier zit als een soort Frankenstein, die een morbide vreugde schept in de hormoonbehandeling van tieners. Zo'n kind schreeuwt om hulp: laat dit niet gebeuren."

Zijn er kinderen in uw praktijk die spijt hebben gekregen van de hormoonbehandeling?

"Nee. Als u deze kinderen zou meemaken, zou u onder de indruk zijn van de felheid waarmee zij het zelf willen. We behandelen alleen de meest extreme vormen van genderdysforie, ontevredenheid over het geslacht. Wij geven hormonen omdat wij vinden dat op de leeftijd van twaalf jaar nog niet kan worden beslist over geslachtswisseling. We kopen tijd van de kinderen."

Ik kan me voorstellen dat mensen in dit ziekenhuis religieuze bezwaren hebben tegen uw werk. Het lichaam als geschenk van God.

"Dat hoor ik nooit. Als je in een ziekenhuis werkt, weet je dat er ook heel wat misgaat met dat geschenk. We weten dat er bij n op de tweeduizend kinderen iets ernstig fout zit als het gaat om het man- en vrouwzijn."

Bent u christelijk ?

"Ik onderschrijf de christelijke waarden, maar ben geen belijdend christen. Ik ben niet religieus geïnspireerd in mijn werk. Ik doe dit vanuit compassie."

U behandelt transseksuelen sinds 1975. Hoeveel spijtoptanten heeft u gehad ?

"Van de tweeduizend personen die ik heb behandeld zijn het er een stuk of zeven, acht. Mensen die spijt kregen van de ingreep, maar wel degelijk transseksueel zijn. Maar zij konden de overgang naar het andere geslacht sociaal en psychologisch niet maken. Bijvoorbeeld een fabrieksarbeider van vijftig jaar die eigenlijk niemand anders heeft dan zijn gezin. Hij dacht dat hij het aankon, maar kwam in de WAO terecht en werd verlaten door vrouw en kinderen. Dan zit iemand daar in zijn eentje vrouw te wezen. Hij heeft meer verloren dan gewonnen. Hij had beter het lijden van de transseksualiteit kunnen torsen dan het verlies van de overgang."

Hebben spijtoptanten u voorzichtiger gemaakt ?

"Ja. Ze dwingen je tot reflectie. Deze mensen worden bestudeerd. Het is niet anders dan de behandeling van kankerpatiënten: je kijkt hoe goed of slecht je het hebt gedaan. Voor iemand die laat aan dit proces begint en weinig steun heeft in zijn omgeving, wordt het vaak lastig. Mannen met een beperkt sociaal netwerk laten we voor de operatie langer als vrouw leven, zo'n vier of vijf jaar. Dat hebben we van de spijtoptanten geleerd."

"Met jonge transseksuelen gaat het eigenlijk nooit mis. Die schieten prachtig in de andere rol. Afgelopen jaar hadden we onze derde academische promotie van een transseksueel; iemand die de behandeling onderging in zijn late tienerjaren. Hij begon zijn nieuwe leven toen hij ging studeren in een andere stad."

Wat is uw drijfveer om uw leven aan dit vak te wijden?

"Ik heb altijd belangstelling gehad voor hormonen: hoe een tamelijk simpele chemische stof iemand maakt tot wie hij is. Ik kwam in contact met transseksuelen, en hun verhalen laten je niet onberoerd. Je weet dat zij niet serieus worden genomen door allerlei vlotte boys en girls in de geneeskunde. Iemand moet dat toch doen."

Toch maken sommige patiënten u het leven zuur.

"Ja, door ontevreden te zijn over wat wij kunnen. Door onredelijke verwachtingen te hebben. Door te denken dat anderen beter worden behandeld dan zij."

Hoe ver gaat u in het aanpassen van een lichaam?

"Met cosmetische operaties hanteren wij voor transseksuelen dezelfde criteria als voor niet-transseksuelen. Als een nieuwe vrouw al te mannelijke kaken heeft, zullen we dat veranderen. We zorgen ervoor dat een transseksueel zich behoorlijk in het openbaar kan presenteren, zonder dat hij of zij overduidelijk als transseksueel rondloopt. Als iemand vrouwelijke kuiten of heupen wil hebben, gaan we daar niet op in. Dat is iets wat de natuur moet geven. Het houdt ergens op."

In het buitenland spuiten ze siliconen in je heupen als je dat wilt.

"Dat is misdadig. Siliconen zakken naar de benen, waardoor de huid daar kapot gaat. Als wij daar niet aan meewerken, zoeken sommigen hun heil elders. Ze gaan dan meestal naar België, waar voor geld bijna alles te koop is."

U krijgt ongetwijfeld wel eens het verwijt dat uw werk geldverkwisting is.

"We hebben een tijdje geleden opschudding veroorzaakt met de behandeling van transseksuele asielzoekers. Je krijgt dan telefoontjes van mensen die zich beklagen dat er geen zuster is om de billen van opoe te wassen, terwijl die mensen hier zo binnenwandelen en een behandeling krijgen. Een asielzoeker komt in het ziekenfonds en daar zit transseksualiteit in. Die mensen hebben er recht op."

Het is toch waar dat er mensen op de wachtlijst staan voor hartoperaties en dat op uw afdeling veel geld omgaat ?

"Dat geld valt reuze mee. De hele overstap van man naar vrouw kost ongeveer tienduizend gulden. De geur die om dit soort vragen hangt, is dat transseksuelen niet lijden, dat het een luxebehandeling is. Ik wil die onsmakelijke discussie niet voeren, maar ik zou ook populistisch kunnen zeggen: wat moeten we vinden van een hartoperatie bij iemand die vreet, zuipt, rookt en nooit beweegt? Van deze hartoperatie kan ik tien transseksuelen behandelen."

Kan ik me voorstellen hoe een transseksueel zich voelt?

"U moet zich indenken dat u morgen wakker wordt met borsten. Hoe zou u dat vinden?"

Ik weet niet; ik zou gedesoriënteerd zijn.

"Daar moet u toch eens meer over nadenken, want het is een opmerkelijk koel antwoord. Als u in een vrouwenlichaam wakker wordt en u zou dezelfde hersenen houden, zou u hoogst ongelukkig zijn."

Bron: Parool, 16 januari 1999
Door: Cor Speksnijder

Terug naar index