|
Vorig jaar lukte het haar bijna benoemd te worden in het Friese Grouw. Dat werd op het laatste moment echter verijdeld door de kerkgemeente. De affaire kwam deze week weer in het nieuws omdat de kerkeraad weigert De Boer een schadevergoeding toe te kennen. "Niemand heeft iets tegen transseksuelen maar... liever niet als dominee. Dat is te dichtbij. Net als wanneer je dochter met een buitenlander thuiskomt," zegt De Boer, voor wie de affaire de beroemde druppel was. Nu is ze voor de tweede maal een ander leven begonnen. Op haar negenenvijftigste. Binnenkort opent ze in Workum een schildersatelier, ook is ze van plan boeken te gaan schrijven. Nieuwe ronde, nieuws kansen: "Want waar deuren dichtgaan, gaan ook weer deuren open." Haar nieuws Workumse woning bevindt zich in de schaduw van de kerk. "Twee weken geleden zat ik op zondag buiten, in de zon. Op de wind kwamen flarden kerkgezang naar me toe waaien. Het deed opeens pijn, om daar zomaar te zitten, op een zondagmorgen. Want voor mijn gevoel is mijn plaats nog steeds in die kerk, op de kansel," zegt Janine De Boer. GROUW, zaterdag Ze is gemakkelijk 'gewoon' gekleed in spijkerbroek en trui, een nonchalant sjaaltje om de hals. Heeft gelukkig geen opzichtige zaken als rode nagellak en hoge hakken nodig om haar vrouwelijkheid te benadrukken. Om te voldoen aan de hoge eisen van de samenleving. Want, zoals therapeut Tony Zandvliet vorig jaar schreef: "Een transseksueel kan nog zulke zinnige dingen zeggen in een tv-uitzending, de kans is groot dat het merendeel van de kijkers voornamelijk bezig is te kijken 'of je het kunt zien'." De verhuizing vanuit Mijdrecht naar het Friese Workum is nog maar net achter de rug. De verhuisdozen staan nog hoog opgetast, een bos bloemen op tafel met een hartelijk kaartje: 'Welkom op de buurt!' Janine de Boer heeft het gevoel dat ze er wel kan aarden: "Er hangt een heel prettige sfeer in het stadje, dat spreekt me aan." Gelijk op haar qui vive: "Ik bon van plan een schildersatelier te beginnen, maar ik zeg er meteen bij: zonder enige pretentie! Vooral in een plaats als hier, met zoveel kunstenaars. Ik moet me eerst maar eens bewijzen." Vastberaden: "Ik wil gewoon proberen nog wat van mijn leven te maken." Nuchter Want voor deze predikant is geen plaats in de kerk. Dat klinkt melodramatisch, maar zo bedoelt Janine de Boer bet niet: het is haar nuchtere conclusie na twaalf jaar 'gemartel', zoals ze het zelf uitdrukt. Deze week kwam ze weer in het nieuws omdat de gereformeerde kerk in Grouw haar een (symbolische) schadevergoeding weigerde. De kerkeraad zag zich vorig jaar juni door de gemeenteleden gedwongen op het laatste moment De Boers' benoeming in te trekken. Reden: Grouw zou nog niet toe zijn aan een predikant die tot vrouw is getransformeerd. Eigenlijk wil ze al die verhalen liever niet meer ophalen. Maar ze vormen de aanloop tot de situatie waarin ze zich nu bevindt. Eerst de geslachtsverandering, in 1980, na twintig jaar gewerkt te hebben als gereformeerd predikant in onder andere Middelburg en Haarlem. Een geliefde predikant ook: "Alle deuren stonden voor me open." Na 1980 zaten ze stevig op slot. Of werden half open gezet en op het laatste moment toch weer dicht geslagen. De Boer, die heel graag beroepen wilde worden, ontving afwijzing na afwijzing. Keer op keer mocht ze uitleg komen geven in overvolle kerkeraadsvergaderingen. Eens was men zo van de begenadigde spreekster onder de indruk, dat haar na afloop 'Dat 's Heren zegen op u daal' werd toegezongen. En dat was meteen ook het laatste wat De Boer van de desbetreffende gemeente hoorde. Was het niet wat naïef te verwachten dat ze weer aan het werk zou kunnen? In de gereformeerde kerk nota bene? "Iedereen denkt bij gereformeerd meteen aan zwartekousen, maar dat is slechts een van de vele stromingen. Over het algemeen stelt de gereformeerde kerk zich open voor veranderingen in de maatschappij. Ik stond in de twaalf jaar dan ook regelmatig op de kansel. Maar als invalster, niet als volwaardig predikant. Lekker makkelijk, als de dominee een vrije dag wilde kwam Janine de Boer wel opdraven." Na een van die diensten vertrouwde een ouderling haar eens toe: "Als ik geweten had dat u preekte, zou ik mijn dienst geruild hebben!" Om op haar geschrokken 'waarom?" te antwoorden: "Omdat ik tegen een vrouw op de preekstoel ben..." Janine de Boer werd 'gedoogd'. Maar dat was voor haar niet genoeg: "Ik wilde mijn eigen gemeente. Erkenning als volwaardig predikant." Na het debacle in Grouw, waar zowel beroepingscommissie als kerkeraad volledig vóór benoeming waren, maar door de gemeente werden teruggefloten, zette dominee De Boer een punt achter haar kerkelijke activiteiten. "Ik wilde niet meer afhankelijk zijn van wat anderen van mij vonden en over mij besloten. Niet steeds meer hoeven wachten op 'goedkeuring'." Veel emoties Na dat besluit kwam de leegte. "Zo'n periode moet je ervaren. Je moet beseffen dat je op een nulpunt zit en dat je bestaat, ook in die leegheid. Je moet er geen doekjes om winden, niet snel troost zoeken, niet voor jezelf weglopen. Dit is de werkelijkheid. Vervolgens wordt het een uitdaging je niet door de situatie te laten verpletteren. En dan ga je door. Natuurlijk waren er ook veel emoties. Woede, verdriet, machteloosheid. Vanaf mijn twaalfde wist ik dat ik predikant wilde worden. Het is niet zomaar een beroep, het is je leven. En dan laat die kerk, waar je je hele leven op hebt ingesteld, je vallen." Ze is teleurgesteld in de kerk. Maar tegelijkertijd stelt ze, dat ze ook heel veel aan diezelfde kerk heeft te danken: "Bijvoorbeeld de hoop en de kracht om weer op te staan en opnieuw te beginnen. De moed barrières te nemen in de wetenschap dat je dat niet alleen hoeft te doen. Ik kan het aan omdat ik het vertrouwen heb dat God achter mij staat. Die kracht ontleen ik aan het geloof, en de kerk is het doorgeefluik van dat geloof. Al wordt die boodschap, dat licht, soms weleens wat verduisterd. Maar dat doet niets of aan die boodschap zelf." "Jezus is het allerbeste medicijn dat er voor de mensen is," zegt ze. En achter die keukentafel zit opeens niet Janine de Boer, maar dominee De Boer. "Alleen wordt dat medicijn door sommige mensen tot slootwater gemaakt. Tot een boodschap van benauwenis en onderdrukking, in plaats van een van bevrijding. Mensen worden afgehouden van een kiezen voor een waarachtig leven met jezelf. Gedwongen tot voortgaan op het ingesleten pad. Niet echtscheiden. Geen vrouwen in de partij." Een van haar plannen is dan ook een boek te gaan schrijven over 'onderdrukkend bijbelgebruik'. "Sommige teksten in de bijbel worden zo uitgelegd dat bepaalde groepen mensen uitgestoten worden. Dat kan de bedoeling niet zijn. Men beroept zich bijvoorbeeld vaak op de tekst: wie zijn kruis niet opneemt en mij volgt, is mij niet waardig. Dat kruis, dat staat dan voor al je ellende, die je maar berustend moet dragen. Maar dat kruis was Jezus' lot omdat hij koos voor de armen. Omdat hij in verzet kwam tegen de samenleving, en dan krijg je te maken met weerstanden. Dat heb je er voor over, want je zoekt de waarheid. Zo'n tekst bevat dus geen appèl om te berusten, maar in tegendeel, om op te staan tegen wat niet deugt, recht te trekken wat scheef zit. Zelfs als dat betekent dat men je daarvoor aan bet kruis slaat." Kooi De parallel is onontkoombaar: ook Jan de Boer, getrouwd, drie kinderen, stond voor de keus: berusten of opstaan. Tegen zijn man-zijn: "Het was het gevoel: 'ik kan mezelf niet zijn'. Ik had een heel prettig leven hoor! Maar ik wist, als ik straks dood ga, ben ik nooit geweest wie ik eigenlijk ben. Ik zat in een kooi, en ik heb de kracht gevonden eruit te vliegen. Dat is eng, want die kooi biedt bescherming. Maar het is ook een bevrijding." Het is echter Janine's ervaring dat - op welk gebied dan ook - ongelukkige mensen maar op hun stokje in die kooi blijven zitten. ,Hoewel het deurtje open staat. Mensen zijn angstig voor verandering, ze weten wat ze hebben maar niet wat ze krijgen. Ja, ik heb veel gezien en meegemaakt, heb veel levenservaring." Het klinkt zelfbewust; maar is haar zelfvertrouwen niet flink geknakt, na jarenlang afgewezen te zijn om wie ze is? "Ach, het is misschien wel m'n eigenwijsheid die me daarvoor behoedt. Ik denk veel eerder: 'wat zijn die mensen stom dat ze de kans om zo'n ervaren predikant te krijgen, zaten liggen!' Nee, aan zelfvertrouwen ontbreekt het me niet..." Ze wijst op enkele schilderijen op de kast. Vergezichten, mensen op het Waterlooplein. Traditioneel maar kleurig. "Het is altijd hobby geweest, nu wil ik er mijn werk van maken. Ik ben ook van plan les te nemen. Je moet er de positieve kanten van zien: wie heeft op mijn leeftijd nog de kans een nieuw leven te beginnen? En ik heb de steun van mijn vriendin, mijn kinderen, vrienden. Je blijft er jong van hoor, van veranderingen. Wel ben ik blij dat dit me nú overkomt, en niet toen ik dertig was. Dan zou het echt mijn leven hebben verwoest. Nu ben ik eigenlijk met vervroegd emeritaat. Een paar jaar eerder dan de bedoeling was, ja... Maar het blijft wringen. "Omdat het allemaal zo onzuiver is. Omdat ik niet ben geweigerd om mijn capaciteiten, maar om mijn transseksualiteit. Door mensen die zichzelf geen vrijheid gunnen, en het daarom anderen ook niet toe staan. Dat is jammer. Voor mij en voor de kerk." Bron: Telegraaf, 2
oktober 1993 |
||
