Recente hersenonderzoeken doen vermoeden dat inde wereld van homo's, lesbo's en transo's de vrije wil niet bestaat. Homoseksualiteit zit in de genen en transseksuele mannen die zich vrouw voelen hebben vrouwelijke hersenen. Discussie gesloten? "Het is onzin alles aan onze genen toe te schrijven". Over jurken en krokodillen.

"Het is onzin alles aan onze genen toe te schrijven"

Als hij naar mannen keek, dacht-ie altijd: dat ben ik niet. Niet dat hij walgde van zijn eigen lichaam, maar hij vond dat die piemel daar niet hoorde. En staande plassen, daar had hij een hekel aan. Het kan geen toeval geweest zijn dat zijn ouders hem René noemden, de wedergeborene. Want nu heet ze Renee.

Een e-tje meer, maar dat is niet alles. Nog zeker anderhalf jaar moet ze hormonen slikken. Een anti-mannelijk hormoon om de haargroei je verminderen en een vrouwelijk hormoon om de groei van borsten te bevorderen en de gelaatstrekken zachter je maken. Ook wordende baardharen één voor één uitgetrokken, zo gedegen dat ze niet meer aangroeien. Maar dat is zo pijnlijk dat er veel behandelingen nodig zijn. En dan zijn er nog de spraaklessen. Mannen spreken uit de borstholte, vrouwen uit de gezichtsholten, waardoor je stem, hoger klinkt. Dat moet je leren als je vrouw wilt worden.

Eerlijk

Als dat allemaal voor elkaar is, worden in een operatie van twee uur de mannelijke geslachtsdelen verwijderd. En is René helemaal Renee. Geen travestiet die eens per week een jurk aantrekt, maar een transseksueel die er 45 jaar over heeft gedaan om eerlijk tegenover zichzelf te zijn. 'Anders zou ik dat er allemaal niet voor over hebben. Ik wil eindelijk een waarachtig leven leiden'.

Renee Stoute voelt zich heerlijk. "Het is bijna een EO-achtig gevoel, maar voor het eerst in mijn leven voel ik me echt gelukkig." Heel lang leefde hij volgens een vast patroon. "Huisje, boompje, beestje; ik was getrouwd, had kinderen. Ik heb echt alles geprobeerd om een echte man je zijn. Toch heb ik altijd gevoeld dat er iets niet klopje. Eigenlijk al zo ver mijn herinnering teruggaat."

"Ik weet dat ik op m'n vierde, vijfde jaar al graag de kleren van mijn zus aantrok. Maar het waren de jaren vijftig. Mijn moeder had het wel in de gaten, maar in die tijd werd er niet over dit soort zaken gepraat. Dat is een rijke voedingsbodem geweest voor de ontkenning van mijn wezen, voor veel depressieve perioden, voor veel zelfhaat ook".

Verpest

Nu zit ze op de bank, met een legging in Africa-look, een zwarte trui met ruime col, armbanden om de linkerpols, roodgelakte nagels en oorbelletjes. Haar vriendin zit naast haar. Janis heet ze. 'Je kunt wel zeggen dat we nu een lesbische relatie hebben'. Maar Janis voel zich net zo heel erg vrouw. "Ik wilde vroeger het liefst een jongetje zijn. Als mensen 'dag meisje' zesden, was m'n dag eigenlijk verpest'.

Dat is nu wel over. Voor Janis geen hormonenkuur, geen operatie. Janis wil geen Janus worden. "Zo vergaat het bij mij niet. Maar ik hecht niet zo aan benamingen als man en vrouw, ik zou het liefst niks met de sekse te maken willen hebben, het is al moeilijk genoeg om gewoon je bestaan".

Erfelijk

Volgens recent wetenschappelijk onderzoek, van onder anderen de Amsterdamse hersenspecialist prof Dick Swaab, is het aannemelijk dat in elk geval Renee is geboren met hersenen die er niet uitzien zoals de hersenen van een man er uitzien. Er zitten eigenschappen in die eerder alleen in hersenen van vrouwen werden gevonden. Met andere woorden: je wordt geboren als transseksueel, het is geen keuze.

Swaab kwam enkele jaren geleden al in het nieuws door een onderzoek dat deed vermoeden dat homoseksualiteit in de genen zit en dat die seksuele geaardheid derhalve wellicht erfelijk is. Die 'ontdekking' was gebaseerd op onderzoek van twaalf hersenen van overleden AIDS-patiënten en gold wetenschappelijk gezien als zeer beperkt. Om vergaande conclusies te kunnen trekken zou het onderzoek veel grootschaliger moeten zijn. Dezelfde kritiek geldt Swaabs recente publicatie over de hersenen van transseksuelen.

Keuze

Niettemin is er een groot verschil in de reacties op beide onderzoeken. Het bestaan van een homo-gen werd door de homobeweging fel aangevochten. Vooral het COC was woedend, omdat in die kringen altijd werd beweerd dat homoseksualiteit een bewuste keuze is. Bovendien was er een dieper liggende angst dat, als eenmaal vaststond dat er een homo-gen is, er ongetwijfeld mensen zullen opstaan die vinden dat je dat gen dan maar moet wegsnijden. Honderden homo's vonden het zelfs nodig om naar Swaabs huis je trekken en een puinzooi van diens tuin je maken.

Dit keer niets van dat al. Homo's, lesbo's en transo's vinden het wel best zo. Renée Stoute: "Voor mezelf maakt het helemaal niets uit of ik nou als transseksueel ben geboren of niet. Ik voel me een vrouw, ik ben een vrouw en straks zie ik er ook helemaal uit als een vrouw. Maar ik kan me voorstellen dat het voor anderen wel geruststellend is. Er zullen best transseksuelen en homo's zijn die het prettig vinden om te weten dat ze 'er niets aan kunnen doen', om het zo maar te zeggen. Als je bedenkt dat in Roemenië, niet zo heel ver weg, transseksuelen inbrand worden gestoken, denk ik dat het voor de maatschappelijke acceptatie een goede zaak is. Familie, vrienden, buren en collega's zullen een andere seksuele geaardheid makkelijker accepteren als is bewezen dat het bij je geboorte al vastligt".

Invloed

Dat is dus de vraag. Cor van der Peele heeft er grote twijfels over. De biologe en filosofe, werkzaam aan de universitest van Utrecht, vindt het 'onzin om te zeggen dat alles genetisch is bepaald'. Ze noemt de liefdesverklaring van de wetenschap voor de genetica een moderne variant van de predestinatie-leer.
Die gaat er vanuit dat ieder mens door God is voorbestemd, dat het leven van A tot Z vastligt. Daarop kunnen we geen enkele invloed uitoefenen, ook al denken we nog zo graag dat we dat wel kunnen. Ze zegt: "Al sinds het ontstaan van de biologie, dus sinds Aristoteles, bestaat het idee dat alles van binnenuit vastligt, dat je alles van je ouders krijgt. Dat idee ligt natuurlijk ook erg voor de hand en het verklaart de neiging om alles genetisch je willen verklaren. Maar genen op zichzelf bepalen niet de ontwikkeling van eigenschappen. Ze spelen er een grote rol in, maar altijd in combinatie met andere factoren. Die invloeden kun je, niet uit elkaar trekken."

"Een gen kan het verschil maken tussen de ene eigenschap en de andere, bijvoorbeeld tussen blauwe en bruine ogen, maar het bepaalt niet in z'n eentje de ontwikkeling van de oogkleur. Voor karaktereigenschappen geldt in feite hetzelfde. In dat geval zijn naast aangeboren factoren ook omgevingsfactoren belangrijk: opvoeding, scholing, voeding, milieu".

Van der Peele is kortgeleden gepromoveerd op een onderzoek naar de invloed van omgevingsfactoren in de biologie. Daaruit valt te leren, dat bij dieren ook omgevingsinvloeden zoals temperatuur en daglengte veel verschil kunnen uitmaken. Of een krokodil een mannetje of een vrouwtje wordt, hangt niet af van de genen, maar van de temperatuur in het nest tijdens de ontwikkeling van het ei. "Mensen zijn ook dieren. Bij ons, zoogdieren, is het, verschil tussen mannelijk en vrouwelijk wel genetisch bepaald, maar dat wil niet zeggen dat de omgeving er niet toe doet". Daarom zegt ze ook: "Genen spelen een rol, maar seksuele geaardheid is absoluut niet alleen een kwestie van genen. De ontwikkeling van de seksualiteit is een ze er ingewikkeld proces waarin veel genen maar ook veel andere factoren een rol spelen. Homoseksualiteit kan genetisch bepaald zijn,, transseksualiteit kan in aanleg in de hersenen zitten, maar het kan net zo goed een kwestie van vrije wil zijn en het kan net zo goed worden veroorzaakt door een stof van buitenaf."

"De verschillen in hersenen kunnen allerlei oorzaken hebben, Wat voor de één geldt, gedt niet per definitie voor de ander. Mensen hebben de neiging om voor alles een oorzaak te willen zien, maar dat slaat nergens op. Elke menselijke eigenschap is een combinatie van erfelijkheid en omgevingsfactoren".

"We hebben de invloed van onze omgeving verwaarloosd, onderschat. Met soms dramatische gevolgen. Zo hebben we veel te laat ontdekt dat pesticiden een desastreuze uitwerking kunnen hebben op dieren: mannetjes met vrouwelijke kenmerken en vrouwtjes met mannelijke kenmerken. Met als gevolg dat ze onvruchtbaar worden."

"Dergelijke stoffen komen nu over de hele wereld voor. De gegevens hierover zij tamelijk alarmerend en ik verwacht dat er nog veel meer ontdekt zal worden. Daarbij moeten we echt niet uitsluiten dat die stoffen ook bij mensen afwijkingen veroorzaken, in de baarmoeder of tijdens het leven. Niet voor niets wordt de afnemende vruchtbaarheid van mannen, die de laatste paar jaar veel aandacht krijgt, in verband gebracht met het gigantische gebruik van dergelijke schadelijke stoffen'.

Foliumzuur

"Een ander voorbeeld is de rol van foliumzuur bij de ontwikkeling van het embryo in de baarmoeder. Een gebrek aan die stof vergroot de kans op een open ruggetje. Terwijl er heel lang gedacht is dat die afwijking louter een genetische oorzaak had."

"Bij een ziekte als kanker is het evident dat genen een rol spelen, maar de omgeving speelt net zo goed mee. De ene mens. heeft cellen die sneller in een kankercel zullen veranderen dan bij een ander mens. Maar longkanker wordt grotendeels veroorzaakt door rookschade. Omdat je zelf rookt of omdat je in een rokerige omgeving zit. En soms speelt het toeval een rol: waarom komt straling precies op dat plekje in je lichaam waar het schade aan het DNA aanricht, terwijl het net zo goed op een plaats had kunnen komen waar het geen schade aanricht?"

Gearresteerd

Hij legt net Albert Mol neer. "Denk je dat ze die onderzoeken tegen ons zullen gebruiken?', had hij hem gevraagd. Henk Krol had gezegd dat hij denkt van niet. De hoofdredacteur van de Gay-krant, opinieleider in de wereld van homoseksuelen, vindt namelijk dat er geen beter land dan Nederland is om homo te zijn. Maar Albert Mol is van de oude generatie, hij werd nog gearresteerd toen hij een vriendje had. "Hij weet hoe mensen je het leven zuur kunnen maken, als je `anders' bent, terwijl ik word gevraagd voor lezingen, mijn reiskosten vergoed krijgt en ook nog een paar mooie flessen wijn voor de moeite krijg aangeboden", zegt Krol. Hij vindt het wel een prettige gedachte dat homoseksualiteit in de genen zit. Dan ben je van een hoop gezeur af. Vooral omdat Nederland geen eiland is, en er in andere landen, de, VS voorop, dingen gebeuren die zo erg zijn, datje je hart vasthoudt. 'En wie kan mij verzekeren dat we daar in Nederland geen tik van meekrijgen?"

Jenny Goeroe

Hij zag een spandoek voor het Witte Huis: 'Kill a queer for Christ' wat vrij vertaald zo veel betekent als `Doe Christus een plezier, vermoord een nicht'. Hij hoorde een Amerikaans radioprogramma waarin  elke dag 'nationwide' vier uur lang een presentator zijn homohaat verkondigt. Hij las over de staat Maine, waar de, bevolking in een referendum op het nippertje tegen een anti-homowet stemde. En hij ziet bijna dagelijks de Republikeinse senator Dole van leer trekken tegen homo's. "Die man wordt bij' de komende
presidentsverkiezingen wel de belangrijkste tegenstander van Clifton". Dat gaat verder dan Jenny Goeroe, "die lieve mevrouw die ik af en toe voor de lunch uitnodig." Dat soort mensen vindt Krol ongevaarlijk. "Je weet wat je aan ze hebt en ze vertegenwoordigen weliswaar een extreme, maar toch vooral kleine groepering. Het is veel bedreigender als verstandige mensen, zoals politici, vreselijke dingen roepen en met wetenschappelijke onderzoek aan de haal gaan. Dan lijkt het niet meer uit te maken waar homoseksualiteit vandaan komt."

"Als je een hond wilt slaan, kun je altijd wel een stok vinden. In de VS zijn wel degelijk groeperingen die zeggen: als we zeker weten dat homoseksualiteit in de genen zit, moeten we een pilletje ontwikkelen om het te voorkomen".

Zinvol

Pas nog zag Renee Stoute op tv hoe in Peru lesbische vrouwen in een veewagen werden geslagen en door omstanders werden uitgescholden. Ze raadt niemand aan om van sekse te veranderen of om homoseksueel te worden. "'Alleen als het op je weg ligt; als je het echt bent, is het zinvol. Ik heb er 45 jaar over gedaan, en dat is veel te lang. Ik heb veel verloren, ik heb anderen verdriet gedaan. Voor mijn ex-vrouw en mijn twee dochters is het leven er niet eenvoudiger op geworden: 'mijn vader is een vrouw'. Soms komt ze met Janis een winkel binnen en zegt iemand achter de toonbank: "Wat zal 't zijn, dames?". Dan straalt ze en denkt: zo gaat-ie goed. `Als je eerst alles wetenschappelijk moet verklaren voordat je wordt geaccepteerd, wordt het erg ziekenfonds-achtig. Alsof je een stempel krijgt: goedgekeurd':

Bron: Zwolsche Courant, 2 december 1995
Door: Dick Hofland

Terug naar index