Na de geslachtsoperatie heb je wel lichamelijk het juiste geslacht, maar voor de wet is er nog niets veranderd en zit je nog steeds aan je oude naam en sekse vast. Voor de buren ben je al lang mevrouw, maar de belastingen, de gemeente, de loonadministratie van je werk en je wooncorporatie willen je nog steeds alleen als meneer aanspreken. In Nederland is het gelukkig al vele jaren mogelijk om daar verandering in te brengen dankzij een wetswijziging (wet van 24 april 1985, Stb.243). Hiervoor moet je wel een advocaat of procureur inschakelen die je verzoek om een geslachts- en naamwijziging bij de rechtbank indient. Daarover heeft Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (Burgerlijke stand) het volgende te melden:

Ok, dat is dus hoe het in juristentaal is vervat. Maar hoe regel je dit nou in de praktijk?

De vereiste papieren

Zoals je misschien al in het bovenstaande artikel uit het Burgerlijk Wetboek hebt gelezen, moet je een aantal documenten inleveren bij de rechtbank cq. je advocaat of procureur.

a) Een afschrift van de geboorteakte

Dit document moet je aanvragen in de gemeente waar je geboren bent. Verwar dit niet met een uittreksel uit het geboorteregister: de afschrift is het volledige document, een uittreksel slechts de samenvatting. Je hoeft hiervoor meestal niet meer zelf naar je geboortestad af te reizen, vaak kun je via het internet of per post zo'n document aanvragen waarna je met een acceptgirokaart kunt betalen. Reken op zo'n 10 euro aan kosten.

b) Een bewijs van Nederlanderschap

Deze informatie komt uit de computer van de gemeentelijke basisadministratie (GBA) en kun je in de gemeente waar je woont aanvragen.

c) Een verklaring van een deskundige

Voor die verklaring moet je bij het Genderteam zijn waar je onder behandeling was. Daarin moeten de volgende gegevens vermeld worden: je oude naam, je toekomstige naam (waarbij er geen beperking is aan het aantal voornamen waarmee je jezelf wil verblijden), je huidige woonplaats, dat je gediagnosticeerd en behandeld bent als transseksueel, de geslachtsoperatie hebt ondergaan en niet meer in staat bent tot voortplanting of baren. Tenslotte hoort vermeld te worden dat de aanvrager de overtuiging heeft van het andere geslacht te zijn en dat naar het oordeel van de deskundige die overtuiging van blijvende duur is.

Mocht je operatie in het buitenland hebben plaats gevonden maar je bent wel onder behandeling van het Genderteam geweest, kun je zo'n verklaring krijgen door een kopie van de brief die jouw chirurg je heeft mee gegeven naar de coördinator van het Genderteam op te sturen. Meestal wordt die verklaring direct aan je advocaat gestuurd. In dat geval moet je toestemming geven om dat te mogen doen. 

Wanneer je in het buitenland geopereerd bent en je bent niet onder behandeling van het genderteam dan kun je naar je endocrinoloog stappen met de verklaring van die buitenlandse arts. Hij of zij kan dan een verklaring opstellen die aan de eisen van de wet voldoet. Een verklaring van een buitenlandse arts wordt niet gezien als een verklaring die aan de wettelijke eisen voldoet.

Het verzoek indienen via een procureur

Zoals je hierboven kon lezen kan zo'n juridische naams- en geslachtswijziging aardig in de papieren lopen als je door een te hoog inkomen geen recht hebt op een tegemoetkoming in de de advocaatkosten. In zo'n geval zou je kunnen proberen om alleen via een procureur te werken en de advocaat over te slaan. Hiermee kun je een aanzienlijk bedrag uitsparen, tot maar liefst 500 euro! Aangezien transseksueel zijn al behoorlijk kostbaar is (denk aan het vervangen van alle documenten zoals paspoort maar ook aan je garderobe etc.) is dit mooi meegenomen.

Voor de geslacht - en naamswijzigingsprocedure geldt op grond van de wet (Wetboek van Burgerlijke rechtsvordering) een procureurstelling. Dat is ook de reden dat er veelal wordt gedacht dat een advocaat de gehele procedure moet doen. Dit is slechts gedeeltelijk waar. Advocaten zijn veelal ook procureur. Een procureur is bevoegd om formele processuele handelingen te stellen. Oftewel, voor dit geval, alleen een procureur mag van de wet het verzoekschrift bij de rechtbank indienen. Vroeger was dit vaak een apart beroep. Door de jaren heen is het verknocht geraakt met de advocatuur. Een procureur kan maar in één arrondissement op de rol staan. Dat betekent dat hij alleen in die plaats zaken bij de rechtbank kan indienen. Wanneer een advocaat gevraagd wordt een zaak te doen die buiten zijn arrondissement valt, dan zoekt hij een collega-advocaat op in dat arrondissement die voor hem de zaak wil indienen bij de rechtbank in dat arrondissement.

Wat je met dit model kunt proberen is om, net als advocaten onderling doen, ook een advocaat te zoeken die alleen als procureur voor je wil werken. Als het je lukt dan bespaar je heel veel geld. Je hoeft dan slechts de griffiekosten aan de rechtbank te betalen en een procureurssalaris. Dat laatste is per procureur verschillend. Meestal is het éénmaal het uurloon van de betreffende advocaat. Wanneer een advocaat alles doet voor je dan betaal je ook de kosten voor het verzoekschrift. Die kosten vallen natuurlijk weg als je de papieren bij de hand hebt en zelf al gezorgd hebt voor een verzoekschrift.

Helaas zijn veel advocaten hiertoe niet meteen bereid. Er geldt voor veel advocaten de ongeschreven wet dat ze niet voor particulieren en zelfs notarissen als procureur dienst willen doen, want hiermee zouden ze een precedent scheppen waarmee ze als beroepsgroep in het algemeen minder aan nieuwe klanten zouden verdienen. In de meeste gevallen wil men toch een dikke 500 euro vangen voor het invullen van wat gegevens in een standaardbrief en het is niet de bedoeling dat je als particuliere klant aan dit lot ontloopt! Een andere reden om moeilijk te doen is dat als procureur hun naam aan jouw verzoekschrift wordt verbonden, ze hebben het liefst dat het verzoekschrift aan hun eisen voldoet. Vermeld daarom dat het door jouw gebruikte verzoekschrift is opgesteld door een (bevriend) jurist en dat het al meerdere malen met succes gebruikt is. Mocht er desondanks nog moeilijk gedaan worden, zou je daar nog tegen in kunnen brengen dat het verzoekschrift niet op hun briefpapier wordt ingediend maar op een 'kaal' A4-tje en dat jij je volledig verantwoordelijk stelt voor de correctheid van je verzoekschrift.

Zoals gezegd moet het wijzigingsverzoek ingediend worden bij een procureur aangesloten bij de arrondissementsrechtbank waaronder je geboorteplaats valt. Probleem: hoe kom je daar achter? Heel gemakkelijk dus: er is een website waar je het bijbehorende arrondissement via een kaartje kunt opzoeken:

Je klikt het gebied aan en krijgt in het rechterdeel het gebied uitvergroot te zien alsmede de namen van de grotere plaatsen in dat gebied. Klik je op het uitvergrote gebied, dan kom je op de site van de lokale arrondissementsrechtbank. Klik vervolgens op "Algemeen" en dan op "Advocatenlijst". Je krijgt nu een zoekscherm. Geef bij rechtsgebied aan: personen en familierecht en klik op zoek. Je krijgt nu een lijst van alle advocaten aangesloten bij het desbetreffende arrondissement die gespecialiseerd zijn in personen- en familierecht. De grotere kantoren vind je gemakkelijk door te vragen om een sortering op kantoornaam. Zoek je een advocaat in de buurt, geef dan een plaatsnaam of een postcode op.

Tenslotte nog dit: 98 procent van alle advocaten is procureur, je zult dus niet gauw iemand treffen die niet als procureur voor jou kan optreden. Of hij/zij het wil is natuurlijk de hamvraag.

De onderstaande advocaten(kantoren) zijn in ieder geval bereid om als procureur een verzoek tot naam- en geslachtswijziging voor je in te dienen. Mocht je deze weg zelf ook met succes  hebben bewandeld, dan zou ik graag van je willen weten welke advocaat je hebt ingeschakeld om zo de lijst met geschikte namen te kunnen uitbreiden. Je kunt me bereiken via een persoonlijk bericht in het gastenboek van deze site.

Het model luidt als volgt:
 

Ook wanneer je in plaats van een advocaat een procureur inschakelt zul je de nodige papieren gereed moeten hebben zoals een afschrift van je geboorteakte, een verklaring van het VU ziekenhuis plus een afschrift uit de gemeentelijke basisadministratie. 

De gemeentelijke basisadministratie (GBA)

Na de indiening van je verzoek tot naams- en geslachtswijziging is er een beroepsprocedure van drie maanden waarin belanghebbenden bezwaar kunnen aantekenen. In een aantal arrondissementen kan het zijn dat de rechtbank de termijn niet in acht neemt indien men een door de advocaat en jou ondertekende zogenaamde ‘berustingsverklaring’ indient waarin opgetekend staat dat je geen hoger beroep zult instellen. Het overgrote deel van de arrondissementsrechtbanken zullen met beroep op de wet een berustingsverklaring niet accepteren en de verplichte drie maanden pauze hanteren.

Na die verplichte wachtperiode komt de gerechtelijke en ambtelijke molen weer in werking. In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, blijft de geboorteakte onveranderd. Op de originele geboorteakte valt helaas nog steeds het oorspronkelijke geslacht te lezen, wel wordt er in de kantlijn de toevoeging gezet dat mannelijk nu vrouwelijk is geworden. Deze toevoeging is echter alleen op een afschrift van de geboorteakte aanwezig (en dus niet op een uittreksel!). Daarnaast kan een afschrift gelukkig ook maar door een beperkt aantal personen worden opgevraagd.

Dat is nog niet het enige ambtelijke bewijs dat je aan je verleden herinnert, want er is ook iets als de persoonslijst van de GBA (gemeentelijke basisadministratie). Hierin wordt na een geslachtswijziging de code S toegevoegd waaraan je nog steeds als transseksueel herkenbaar bent voor de gemeente. Dit is gelukkig met een beroep op de wet ook te veranderen.

Bron: What the Papers Say, 18 augustus 2003 (laatste revisie 25 juli 2005)
Door: Saskia, met dank aan Thomas voor zijn informatie over "de weg van de procureur", Kim voor de informatie over het laten aanpassen van de gegevens in de GBA, Natasha voor nuttige suggesties en toevoegingen en Jolanda voor de informatie over het vinden van de juiste arrondissementsrechtbank/procureur.

Terug naar index