| |

1. Auditieve discriminatie-oefeningen.
- Verschillen herkennen tussen mannen- en
vrouwenstemmen
- Beluisteren welke vrouwenstem(men) men
mooi vindt en waarom
- Verschillen leren waarnemen tussen
vrouwenstem en de eigen stem
Benodigdheden:
bandopname van 3
vrouwenstemmen en 3 mannenstemmen die een kort stukje tekst voorlezen (bijvoorbeeld
de eerste alinea van de vijvervrouw)
Geluidsfragmenten:
Mannenstem 1
Mannenstem 2
Mannenstem 3
Vrouwenstem 1
Vrouwenstem 2
Vrouwenstem 3
2. Resonans-oefeningen.
- Verschil horen tussen resonansgebruik
van mannen (vooral borstresonans) en van vrouwen (vooral kopresonans)
Benodigdheden: bovengenoemde
bandopname met mannen- en vrouwenstemmen
- Verschil voelen tussen borst- en
kopresonans
Benodigdheden:
oefening gericht op
het gevoel leren maken van onderscheid tussen borst- en kopresonans
- Stabilisatie en toepassen van de kop-resonans
Benodigdheden: enkele leesoefeningen
3. Oefeningen voor intonatie en melodie.
- Verschil horen tussen intonatiepatronen
van mannen en vrouwen
Benodigdheden: bovengenoemde
bandopname met mannen- en vrouwenstemmen
- Verschil horen tussen monotone spraak,
dynamische accenten en melodische accenten.
Benodigdheden:
bandopname van 5
zinnen, afwisselend uitgesproken zonder melodie, met dynamische accenten
en daarna met melodische accenten.
Geluidsfragmenten:
Zin 1
Zin 2
Zin 3
Zin 4
Zin 5
- Kunnen imiteren van glijtonen en
intonatiepatronen in langere en kortere zinnen
Benodigdheden:
glijtonen
bijvoorbeeld volgens Pahn (Eldar), 10 zinnen op papier die monotoon of
met verschillende intonatiepatronen voorgelezen kunnen worden. Eventuele
visuele ondersteuning (zie bijgevoegde voorbeeldpagina's). Spreekwoorden
en gezegdes in verband met vaststaande intonatiepatronen.
- Een levendig intonatiepatroon kunnen
gebruiken
Benodigdheden:
door de patiënte zelf
bedachte, korte, veel voorkomende uitdrukkingen met het naar haar mening
bijbehorende intonatiepatroon. Gedichtjes. Teksten, ook toneelteksten
kunnen gebruikt worden.
4. Oefeningen voor pittige articulatie
- Leren waarnemen van de verschillen
tussen vrouwelijke en mannelijke articulatie
Benodigdheden:
bovengenoemde
bandopname van mannen- en vrouwenstemmen.
- Aanleren van lichte, pittige articulatie
Benodigdheden:
indien nodig,
mondmotoriekoefeningen op papier. Oefengang klein mechanisme. Gedichtjes.
Eventueel woorden/zinnen voor spraakafzienoefeningen.
5. Lachen en hoesten
- Bewust worden van de eigen manier van
lachen en hoesten
Benodigdheden:
video- of bandopname
van de wijze van lachen en hoesten van de patiënt.
- Wijzigen van lachen en hoesten
Benodigdheden: -Uitleg over lachen
en hoesten. (Bruin, M.D de., Coerts, M.J., Greven, A.J. 1995,
Logopedische therapie bij man-vrouw transseksualiteit. Logopedie en
Foniatrie, jaargang 67, nr2, 30-34)
Resonansoefeningen
Bij man-vrouw transseksuelen is het
terugdringen van het gebruik van borstresonans en het bewust leren toepassen
van kopresonans belangrijk om de stem lichter te laten klinken. Hieronder
wordt een oefengang beschreven voor het aanleren van kopresonans.
Oefeningen
|
A |
Om het verschil tussen borst- en
kopresonans te voelen kan de volgende oefening gedaan worden.
Zet één vinger aan de bovenkant en één vinger aan de onderkant van het
strottenhoofd en spreek luid met de gebruikelijke mannelijke stem. Het
is nu mogelijk om te voelen dat zowel de bovenkant als de onderkant
van het strottenhoofd in trilling is: borst- en kopresonans zijn
beiden aanwezig.
Hou de vingers in dezelfde positie en spreek met falsetstem. Voel dat
er nauwelijks trilling is aan boven- en onderzijde van het
strottenhoofd: de borstresonans is vrijwel afwezig.
Verlaag de stem vanuit de falset tot een toonhoogte waarop de
borstresonans net niet te voelen is (dit verschilt van persoon tot
persoon, het strottenhoofd trilt daarbij alleen aan de onderkant of
alleen aan de bovenkant of op beide plaatsten tegelijk. Deze
toonhoogte is de basis van waaruit de resonansoefeningen gestart
kunnen worden. |
| |
|
|
B |
Zoem een lange /m/, terwijl je
ontspannen kauwbewegingen maakt. Denk het geluid naar de neus.
|
| |
|
|
C |
Zoem een /m/ en laat die afwisselend
harder en zachter worden, zonder kracht te zetten in het keelgebied
|
| |
|
Beweeg bij de oefeningen het hoofd of en
toe een beetje, om te vermijden dat je de halsspieren teveel spant.
Controleer of het geluid op de juiste plaats zit, door of en toe met
de vingers te voelen of de huid van de neus, rondom de mond, op de
wangen of boven op het hoofd trilt.
Doe de oefeningen op verschillende toonhoogtes.
|
| |
|
|
D |
Breng de resonans over op de klinkers.
Houd de resonansklanken iets langer aan. |
| |
| moemoemoem
|
noenoenoen
|
loengeloengeloeng
|
| mommommom
|
noonoonoon
|
loongeloongeloong
|
| moomoomoom
|
nononon
|
longelongelong
|
| muumeumoem
|
neunuunoen
|
lungelungelung
|
| |
|
|
| loemloemloem
|
boemboemboem
|
moemoomom
|
| leumleumleum
|
boomboomboom
|
moemoemuumuum
|
| lumlumlum
|
bombombom
|
muumuumuum
|
| loemloomleumlum
|
boemboombom
|
meumeumeum
|
|
| |
|
|
E |
Zeg de volgende woorden op één toon en
benadruk de resonansklanken door deze iets langer aan te houden.
Spring van de ene resonansklank (/m/,/n/,/ng/,/l/) over op de andere.
Wissel na enkele woorden van toonhoogte.
Gebruik daarna overdreven intonatie, terwijl de resonansklank nog
steeds benadrukt wordt.
| moeder
|
meenemen
|
mijmeren
|
| maten
|
maandag
|
mooie
|
| meermalen
|
morgenmiddag
|
mevrouw
|
| melkman
|
mannen
|
muziek
|
| muren
|
mensen
|
molen
|
| monumentaal
|
machtig
|
maling
|
| |
|
|
| Doe
hetzelfde met onderstaande zinnetjes. |
| |
|
|
| Bloemen noemen
|
zoenende monden |
met linnen omwinden
|
| bomen en bloemen
|
de nonnen zongen
|
bloembollen in
tonnen |
| bloemen in Loenen
|
zoemende klanken
|
mallemolen
|
| bloeiende bomen
|
mannen in Londen
|
lange wandelingen |
| bomen in Ommen |
domme mannen
|
binnenbanden
|
| bommen in Londen
|
bloeiende
bloembollen |
manden vol bloemen
|
| dennenbomen
|
bolle wangen |
langzaam zingen
|
|
|
|
|
F |
Spreek de volgende zinnen en teksten
melodieus uit terwijl de resonansklanken nog steeds iets langer
aangehouden worden. |
| |
|
| |
een bedrag in mindering brengen
zij woonden in linnen tenten
lang zullen ze leven
wij wandelen in het mulle zand
lange lanen met dennenbomen
Nanda nam bananen mee
de mannequin ontving een minimumloon
de dames maken vanmiddag een mooie wandeling
de duinen blinken in de volle zon
ze zijn allen unaniem van mening dat deze man minzaam is
Sommige mensen menen
te moeten doen
wat ze willen. Zolang ze hun zin niet hebben mompelen ze malle dingen,
evenals domme jongens dat soms doen. Nu eens mokken ze, dan zingen ze
banale zangen. Ze zijn nimmer content, of ze nu zitten in een
mallemolen of in een schommel. Nooit nemen ze aan wat het leven hun
bieden kan. Mooie dingen zien ze met. Ze noemen niets met mooie namen.
Ze denken nimmer aan bloemen die men vindt op bloembollenvelden, de
veiling en bloemententoonstellingen. Zon en maan zien ze niet. Lente
kennen ze niet. Ze leven in de kleine kring van hun eigen belangen en
onbenullige onbeduidendheden. |
| |
|
|
G |
Lees de volgende teksten voor, gebruik
makend van de kopresonans. |
| |
|
| |
Linda Nijland
Deze maand is Linda Nijland
landskampioene zwemmen geworden. Alle mensen hadden gemeend dat een
ander het zou werden. Daarom werd zij met luid gejuich in haar
woonplaats, een dorpje aan de Linge, binnengehaald. Men had de vlaggen
uitgestoken en zich enorm veel moeite getroost het anders zo sombere
dorp in een feeststemming te brengen. De ouden van dagen hingen uit
hun ramen en zwaaiden Linda toe. In het centrum stonden de kinderen op
het sein te wachten om te gaan zingen. De kleinsten onder hen hadden
ballonnen in hun handen.
Bommen ploffen in Londen
Twee bomaanslagen in het centrum van
Londen hebben een man het leven gekost; er zijn meer dan 140 gewonden.
Deze aanslagen, de ergste sinds 1939, zijn vrijwel zeker het werk van
de IRA, het Ierse republikeinse leger. Acht mannen en twee vrouwen
werden in verband met deze terreurdaden gistermiddag op het Londense
vliegveld Heathrow, toen zij op het punt stonden per vliegtuig naar
Dublin en Belfast te vertrekken, gearresteerd. Deze bomaanslagen
vielen samen met de volksstemming in Noord-Ierland over de vraag of
dit gebied Brits wil blijven of zich wil aansluiten bij de Ierse
republiek.
Er hadden in Londen nog twee bommen
moeten ontploffen, maar die werden onschadelijk gemaakt. De ene werd
gevonden op het hoofdbureau van politie (Schotland Yard), de andere lag
bij de hoofdkantoren van de Conservatieve en van de Labourpartij, 50
meter van het huis van Harold Wilson, de leider van de socialistische
oppositie.
In alle gevallen betrof het
tijdbommen die in geparkeerde auto's waren achtergelaten. Doordat
Scotland Yard met het oog op de volksstemming in Noord Ierland
moeilijkheden verwachtte. was de waakzaamheid van de politie
belangrijk opgevoerd. Daardoor waren politie, brandweer en
ziekenauto's binnen enkele minuten na de explosie ter plaatse. Veel
bekende gebouwen in Londen werden gisteren onderzocht na valse
meldingen over bommen: daarbij die van twee kranten o.a. The Times, de
effectenbeurs en buiten Londen. het kasteel van Windsor.
Het zwaarst was de ontploffing en ook
de schade aan de voorgevel van The Old Bailey, de centrale
strafrechtbank in de oude city van Londen. Daarvan bleef geen ruit
heel, een café er tegenover werd verwoest, een restaurant ernaast liep
ernstige schade op. De andere bom ontplofte voor een
rekruteringsbureau van het leger naast het ministerie van landbouw in
een zijstraat van Whitehall, de drukke regeringsstraat.
|
|
Opmerking: Uiteraard kunt u ook
uw eigen favoriete resonansteksten gebruiken. |
| |
|
|
|
Intonatie-oefeningen |
| |
|
|
A |
Spreek onderstaande zinnen eerst zonder
enige melodie, dus monotoon, uit. |
| |
|
| |
1 We gaan vanavond in ieder geval naar
de schouwburg.
2 Pa gaat op zijn fiets naar het werk.
3 Ik heb een hamster gezien.
4 Zij eet het liefst pasta of rijst.
5 Carolien heeft een groene jurk met
mooie knoopjes.
6 `s Zondags is Mark altijd op het
voetbalveld te vinden.
7 Wil jij koffie?
8 Wanneer zij een boek leest, mag je
haar niet storen.
9 Meloen eten zonder morsen is voor
veel mensen moeilijk.
10 Je moet goed nadenken voordat je
antwoord geeft. |
| |
|
|
B |
Neurie bovenstaande zinnen met
verschillende intonatiepatronen. Geef eventueel met tekens aan waar de
toon omhoog of omlaag gaat. (Zie voorbeeldbladzijde). |
| |
|
|
C |
Spreek de volgende zinnen met
verschillende intonatiepatronen uit. Leg de klemtoon op de
onderstreepte woorden. |
| |
|
| |
- Wij gaan vanavond in ieder
geval naar de schouwburg.
Wij gaan vanavond in ieder geval naar de schouwburg.
- Pa gaat op zijn
fiets naar het werk.
Pa gaat op zijn fiets naar het werk.
- Ik heb een hamster gezien.
Ik heb een hamster gezien
- Zij eet het liefst pasta of
rijst.
Zij, eet het liefst pasta of rijst
- Carolien heeft een
groene jurk met mooie knoopjes.
Carolien heeft een groene jurk met mooie knoopjes
- 's Zondags is Mark
altijd op het voetbalveld te vinden.
's Zondags is Mark altijd op het voetbalveld te vinden.
- Wil jij koffie?
Wil jij koffie?
- Wanneer zij een boek leest
mag je haar niet storen.
Wanneer zij een boek leest mag je haar niet storen.
- Meloen eten zonder
morsen is voor veel mensen moeilijk.
Meloen eten zonder morsen is voor veel mensen moeilijk.
- Je moet goed nadenken
voordat je antwoord geeft.
Je moet goed nadenken voordat je antwoord geeft.
|
| |
| |
| |
|
|
D |
Lees de volgende spreekwoorden met de
juiste intonatie voor.
1. Wie een kuil graaft voor een ander,
valt er zelf in.
2. De appel valt niet ver van de
boom.
3. Beter een vogel in de hand, clan
tien in de lucht.
4. Zoals het klokje thuis tikt, tikt
het nergens.
5. Als er een schaap over de dam is
volgen er meer.
6. In het land der blinden is éénoog
koning.
7. Het bloed kruipt waar het niet
gaan kan.
8. Hoge bomen vangen veel wind.
9. Wie het breed heeft, laat het
breed hangen.
10. De eerste klap is een daalder
waard.
11. Een gegeven paard moet men niet
in de bek zien
12. Het zijn twee handen op een bulk.
13. Honger maakt rauwe bonen zoet.
14. Als het kalf verdronken is, dempt
men de put.
15. Hij heeft de klok horen luiden,
maar weet niet waar de klepel hangt. |
| |
|
|
E |
Bedenk zelf korte, veel voorkomende
uitdrukkingen met een levendig intonatiepatroon |
| |
|
|
F |
Lees het gedichtje op de volgende pagina
hardop met een levendig intonatiepatroon. Probeer aan het einde van de
zin waar mogelijk met de stem omhoog te gaan.
Idem bij andere gedichtjes. |
| |
|
|
G |
Idem bij teksten (eventueel toneeltekst).
|
| |
|
|
Opmerking: Het gebruik van
gebaren en mimiek kan het gebruik van levendige intonatie bevorderen.
|
|
|
Zeven kleine
eskimootjes
Zeven kleine
Eskimootjes woonden aan de Pool
reden in hun sleetjes rond en hoefden niet naar school
reden hele dagen in hun kleine sleetjes rond
hadden broekjes aan van bont en jasjes aan van bont
woonden in een hut van sneeuw en hadden altijd trek
in kaarsvet en in levertraan, in levertraan en spek.
Ze waren zo gelukkig en tevreden, alle zeven
en riepen maar de hele dag: O, wat een heerlijk leven.
Ze zaten op een
ijsschots en ze lieten de beentjes bungelen
en deden niets dan luieren en babbelen en klungelen
maar toen opeens..... daar is die grote ijsschots weggedreven!!
Ze riepen O! en Hee! en Ach! en gilden, alle zeven!
Maar `t hielp geen steek, daar dreven ze steeds verder naar het zuiden
en kwamen toen, na veertien dagen drijven, in IJmuiden.
Daar zaten ze te huilen en te treuren want je weet:
Voor Eskimootjes is IJmuiden veel en veel te heet.
Zo zaten ze de hele
dag, en kijk wie kwam daaran?
Daar met z'n witte wagentje? Het was de ijscoman!
Hij zag die Eskimootjes. `t Was om medelij te krijgen.
Ze hadden het zo warm, zo warm, ze zaten maar te hijgen.
Wel, zei de ijscoman, `k geloof dat het `t beste is,
dat jullie in mijn wagen kruipt, daar is het lekker fris.
Dan krijg je `s morgens levertraan en kaarsvet voor diner!
En als ik rondga met de wagen, mag je met me mee.
De Eskimootjes kropen in de wagen, alle zeven
en voor zover ik weet zijn ze daar allemaal gebleven.
Dus als je naar
IJmuiden gaat, dan zul je daar misschien
een ijscoman met zeven kleine Eskimootjes zien.
A. M. G. Schmidt
|
| |
|
Klein mechanisme
Oefeningen voor een lichte, snelle en
pittige uitspraak.
tippetappe tippetappe tip tap top
tippetip
tippetip tippetiptiptip
tippetiptiptip tappetdptaptap toppetóptoptop
tippetippetiptip tappetappetdptap
toppetoppetóptop tip tap top
pikkepakkepókke pikkepakkepókke pikkepakkepókke
pik pak pok
kipperde kópperde kap kap
pámperdepímperdpómperdepámp
piederie piederá piederóesasa
tanatánta teneténte tinitínti tonotónto
pamapámpa
pemepémpe pimipímpi pomopómpo
tammerámtamtam tommerómtomtom temmerémtemtem
tummerúmtumtum
dannerannerándan dennerennerénden donneronneróndon
dunnerunnerúndun
bomberóm bomberóm bomberómbombom
Korte zinnetjes |
potten en pannen
(3x)
pikkende kippen
bokkenpoten
beetje bij beetje
bovenste beste
boter bij
de vis
de biezen pakken
tintelende tenen
taal noch teken
katoenen badpakken
|
piepende poppen
pannekoeken bakken
banden
binden
botje bij botje
binnenste buiten
kapotte kousen
bij de pinken zijn
van top tot teen
tikkende klokken
klepperende klompen |
|
|
De bloeiende witte winde (1 x)
soldatententententoonstelling
weten te geven en te nemen
pittige moppen
tappen
tientallen kippen te koop
de boeven te pakken hebben
babbel dan maar
een beetje
je west wel wat je weten wil
beduimelde dagbladen
wissewasjes
weten
volksvermakelijkheden
peren plukken bij de boer
met proppen papier
smijten
tikkende typisten
net op het nippertje aankomen
piepkuikens
en krielkipjes
|
| |
|
Tante Trui en tante Toosje
Tante Trui en tante Toosje
zaten op de
kanapee
met beschuitjes in een doosje
samen bij een
kopje thee
Wat een weer, zei tante Toosje
Krimmeneel,
zei tante Trui
`t regent nu al weer een poosje,
lieve
hemel, wat een bui
En zo zaten ze te praten
en de theepot
was al leeg.
Geen van bei had in de gaten
dat het water steeg en steeg.
"t Regende nog steeds in stromen
en de
straten stonden blank
en het water was gekomen
net tot aan de
vensterbank.
"t Water steeg en bleef maar stijgen
en de
hele kanapee
ging toen langzaam aan het drijven
en de
tantes dreven mee.
Heel lang dreven ze op `t water '
met elkander, hand in hand,
en een maand of
zeven later
landen zij in Ameland.
En nu zitten Toos en Truitje
nog steeds op
de kanapee
met een Amelands beschuitje
bij hun Amelandse thee.
A. MG. Schmidt
|
| |
|
INTONATIE
OEFENZINNEN (bron: Veen, Q en R. van Geel
(1984): Toon uw Spraak, Acco, Leuven/Amersfoort)
1. Ik heb een brief gekregen.
2. Mijn moeder komt vandaag langs.
3. Heb je geen last van de kou?
4. Doe alsof je thuis bent.
5. Met wie spreek ik?
6. De zon schijnt.
7. Pak een stoel.
8. Worden deze huizen gesloopt?
9. Leg hem maar neer
10. Ik ben klaar.
11. Tot zaterdag clan.
12. Hoe laat is het?
13. Dat heb ik al duizend keer gezegd.
14. Je moet het maar kunnen.
15. En dat
gaat dan als volgt:
16. Het is moeilijk om hier in de buurt
te parkeren.
17. Het is nog vroeg.
18. Ik maak me nergens meer druk om.
19. Ik geloof dat alles in orde is.
20. Daar heb ik nog nooit iets over gelezen.
21. Gaat het spreken al weer wat beter?
22. Het is zeven uur.
23. Dan hebben we nog wel even tijd om dit
te doen.
24. Zou jij dat even willen doen?
25. Dat weet ik met hoor!
26. Met wie spreek ik dan?
27. Ga je met me mee?
28. Het is nog niet te laat.
Deze
handleiding werd ontwikkeld door logopedisten van de polikliniek
foniatrie/logopedie van het VUmc, ter ondersteuning van de
logopedische behandeling van man-vrouw transseksuelen. Zonder deze
professionele begeleiding kan geen optimaal resultaat worden
gegarandeerd
|
|
Terug naar index |
|
|