Jerke: een opgewekt en eigenzinnig tienjarig jongetje in meisjeskleren. Volgens zijn moeder is Jerke is het levende bewijs van het feit dat de samenleving niet op te delen is in maar twee seksen. "Je hebt mannen, vrouwen en je hebt Jerkes", zegt moeder Caroline Muntinga. "Hier in Heerenveen lijkt de samenleving al wel zo ver. Over het algemeen wordt Jerke eenvoudig geaccepteerd. Vooral door zichzelf. Natuurlijk is dat een moeilijk proces geweest. Maar Jerke zit lekker in zijn vel. Zolang dat het geval is heb ik er vrede mee."

Geslachtsbeleving

Zeven jaar terug, op een camping in Frankrijk, ziet de bijna driejarige Jerke een klein meisje lopen in haar blootje. Verschrikt kijkt hij op naar zijn moeder, en vervolgens naar beneden. Hij zet het op een onbedaarlijk huilen. 'Hij moet eraf, hij moet er af!', roept hij, terwijl hij een verwoedde poging doet om zijn piemeltje van zijn lijf te rukken. Caroline: "Ik was compleet in shock toen dit gebeurde. Ik wist totaal niet wat ik er mee aan moest. Al vanaf het moment dat Jerke zich enigszins kon uiten, deed hij dat zoals een meisje. Heel schattig, vond ik. Maar op dat moment realiseerde ik me dat er iets fundamenteel anders was bij hem, dat het niet zomaar over zou gaan".

Jerke (10) is genderdysforisch. De term is uit het engels afkomstig, het betekent letterlijk een 'ernstig onbehagen over de beleving van het eigen geslacht'. Toch is deze benaming niet helemaal de juiste voor Jerke. Van onbehagen is weinig sprake. De wil om geen piemel meer te hebben heeft hij niet meer. "Ik ben en blijf een jongen en ik ben er ook trots op", zegt Jerke stellig. En dan, ineens verlegen: "Ik kan er ook niets aan doen dat ik zo mooi ben."

Naar aanleiding van de actualiteit rondom de hormoonbehandelingen bij kinderen, heeft Jerke er de laatste tijd veel over gepraat met zijn moeder. Zijn conclusie is duidelijk: "Iedereen mag het zelf weten, maar ik wil dat niet. Ik ben gewoon mezelf en ik wil mijn lichaam niet veranderen."

Aan het uiterlijk van Jerke is niets, maar dan ook niets te ontdekken dat op een jongen lijkt; blond haar tot op zijn schouders, gelakte nagels, oorbellen, schoenen met hakken en een sexy doorkijktruitje. Ook zijn manier van bewegen, zijn intonatie en stemgebruik zijn onmiskenbaar die van een meisje en soms overdreven vrouwelijk. Glunderend laat hij zijn verzamelingen op zijn kamer zien: een grote map met Spice Girlplaatjes, potjes nagellak in tientallen kleuren en barbies; twee kratten vol. Met als favoriet: barbie in de verbeelding van Mel B., één van de Spice Girls in tijgeroutfit. "Ik word later ook beroemd. Zanger of een bekende kapper, dat weet ik nog niet", zegt Jerke zelfverzekerd.

De barbies, meisjeskleding en nagellak zijn niet zonder slag of stoot in Jerkes leven gekomen. "Mijn toenmalige echtgenoot en ik hadden geen idee wat we aan moesten met Jerkes meisjesgedrag", zegt Caroline. "We hadden constant discussie over de manier van aanpak. Mijn ex-man vond dat ik het te veel liet gaan, of het zelfs stimuleerde. Hij wilde er meer tegenin dan ik. Met Jerke had ik keer op keer drama's in kledingzaken, en in de schoenenwinkel ging het al helemaal mis. Knalroze lakschoenen wilde hij het liefst. Hij zette het telkens weer op een brullen als dat niet mocht. Probeer dat maar eens uit te leggen aan de schoenenverkoper."

Tegen beter weten in proberen Jerkes ouders toch de interesse voor jongensspeelgoed bij hem te wekken. Op zijn derde verjaardag krijgt hij een door zijn vader zelf gemaakte garage met speelgoedautootjes. "Ik was blij verrast toen ik hem er ook daadwerkelijk mee zag spelen, want ik had verwacht dat hij er niets aan zou vinden", vertelt Caroline. "Maar toen ik wat beter keek, bleek dat hij van de garage een stadhuis had gemaakt, de autootjes vormden de trouwstoet: Ken en Barbie gingen trouwen."

Het wordt te veel voor Jerkes ouders, ze gaan naar het Riagg. Jerke is dan vier. Naar aanleiding van deze gesprekken wil de psycholoog Jerke onderzoeken. Caroline stemde daar niet mee in. "Jerke had zelf geen moeite met zijn meisjesgedrag. WÀij hadden er problemen mee, het was zo'n moeilijke strijd tussen de neiging om tegen zijn gedrag in te gaan, en de intuïtieve angst dat het eigenlijk geen zin had. Hem afstraffen klopte niet voor mijn gevoel, maar de aanblik van je zoon als meisje klopt evenmin."

Als het Jerke verboden wordt zich als meisje te kleden, dan doet hij het stiekem toch, dat is altijd zo geweest. Caroline: "Hij heeft bijvoorbeeld een keer voordat hij ging slapen een rokje van zijn drie jaar jongere zusje uit de wasmand gehaald. Dat was na de zoveelste dramatische ochtendruzie over wat hij aan moest trekken. Ik was het helemaal zat. Zo zat dat ik hem verbood om nog langer met meisjeskleren, of meisjesspullen bezig te zijn. Het liefst had ik hem op dat moment verboden om er überhaupt nog aan te denken. Hij was met het rokje aan in slaap gevallen. Die tijd, zijn kleutertijd, is het moeilijkst geweest, omdat het zo onbekend en vreemd voor ons was. Het vermoeden dat je kind een transseksueel zou kunnen worden, was voor ons een heel angstig idee. Je weet niet wat je boven het hoofd hangt."

Voor Jerke is het vooralsnog zo helder als glas. Hij accepteert het niet wanneer hij niet kan zijn zoals hij zich voelt. "Ik hou gewoon van mooie dingen, en of dat nou jongens -, of meisjesdingen zijn, dat maakt me niet uit. Trouwens, jongenskleren staan me niet. Als ik gympen aantrek in plaats van schoenen met hakken, dan loop ik voor schut want dat ziet er niet uit, dus vind ik het ook niet lekker zitten. Ik heb wel altijd broeken aan, want rokken vind ik stom." Maar op de vraag wat hij ervan zou vinden als hij een baard krijgt antwoordt hij: "Zo'n prikkin zeker?! Dat hoef ik niet hoor, ik hou liever van zachte wangen."

Jerkes ouders hebben in de loop van de jaren hun grenzen moeten verleggen. Caroline: "Ik vraag me regelmatig af wie nu wie opvoedt. Ik voel me soms echt gemanipuleerd door zijn sterke drang. Dat vind ik niet goed. Maar ik heb leren zien dat Jerke ongelukkig is als hij jongensachtig moet zijn. De moeder van een klasgenoot van Jerke heeft eens gezegd: 'Ik zou het eruit slaan als het mijn zoon was geweest.' Ik denk dat je een kind vreselijk frustreert, en beschadigt in zijn ontwikkeling als je een zo sterke eigenheid onderdrukt, daarmee ontken je zijn identiteit."

Als Jerke zes jaar is, scheiden zijn ouders. "Toen ben ik mijn eigen koers gaan bepalen ten opzichte van de opvoeding van Jerke. Alleen voelde ik me beter in staat om me te onttrekken aan wat iedereen erover zei. Toen pas stond ik echt stil bij de vraag wat ik er zelf nu eigenlijk van vond. Langzaam aan ben ik met Jerke mee gegroeid, en heb ik geleerd om hem niet met een jongens -, of meisjesetiket te beplakken. Het scheelt denk ik wel dat het een jongetje is dat zich als meisje gedraagt. Misschien zou het moeilijker zijn wanneer het andersom was; een 'jongens-dochter'. Omdat ik zelf een vrouw ben, ik kan me makkelijker voorstellen wat hij daarin ziet. Hoewel hij met dat supervrouwelijke, en op uiterlijk gerichte gedrag geen voorbeeld aan mij heeft. Ik ben helemaal niet zo. Dat is het gene wat me nog wel eens zorgen baart: hij is zo ontzettend met zijn uiterlijk bezig. Maar aan de andere kant: zolang hij zich gelukkig voelt, wie ben ik dan om te zeggen dat het niet goed is?"

Op school wordt Jerke doorgaans gewoon geaccepteerd. Onderwijzer Peter Hitman: "Eerlijk gezegd sta ik er zelf niet zo bij stil. Laatst kwam er een nieuw jongetje in de klas, hij stond wel even raar te kijken, maar al snel merkte hij dat het not done is om Jerke ermee te pesten. Natuurlijk is het wel eens gebeurd, daar gaan we dan net zo mee om als wanneer een willekeurig ander kind wordt gepest. Het is één keer uit de hand gelopen. Toen waren er een paar jongens, echt van die rauwdouwers, die hem tegenhielden bij de fietsenrekken. Jerke moest bewijzen dat hij een jongetje was. Ik heb die jongens daar flink op aan gesproken, sindsdien is het voorbij."

Jerke heeft in zijn klas zowel vriendjes als vriendinnetjes. De meisjes gaan met hem om zoals met ieder ander vriendinnetje. Jerke: "Als ik bijvoorbeeld een nieuw truitje heb, dan zeggen ze het ook altijd als ze het leuk vinden. De jongens doen dat niet." Caroline vind het belangrijk dat hij ook vriendjes heeft: "Ik wil dat hij zo lang mogelijk aansluiting houdt met jongens. Ik denk dat het belangrijk is voor later dat hij jongens blijft begrijpen, wat hen drijft en bezighoudt."

Jerke en zijn klasgenoten zijn ze in de leeftijd dat de jongens en meisjes zich voor elkaar gaan interesseren. Tikkertje spelen heet nu 'jongens - meisjes pakkertje'. Jerke doet de ene keer mee met de jongens, de andere keer met de meisjes, hoe het hem uitkomt. Niemand heeft daar problemen mee. Ook beginnen in de klas de eerste 'verkeringen' te ontstaan. Maar Jerke is niet verliefd. "Mijn vriendinnen hebben het de hele tijd over verliefd zijn. Dan zijn ze weer op de één, en dan weer op de ander. Tot je er gek van wordt. Als ik verliefd zou worden, dan weet ik nog niet of dat op een jongen of op een meisje zal zijn."

Als hij als meisje wordt aangesproken, dan vindt Jerke dat niet altijd leuk. "Er is één juf die me nog steeds wel eens 'dame' noemt. Ze is nu al een jaar bij ons op school! Ze zou nu toch onderhand wel moeten weten dat ik een jongen ben". Een andere juf, die vorige week voor het eerst als invalster op de school kwam, stuurde Jerke de jongenskleedkamer uit bij gym. Jerke: "Ik moest me van haar omkleden bij de meisjes. Maar toen nam een vriendje het voor me op. 'Jij mag m'n vriendje niet plagen', zei hij. De juf wist het niet. Ik vond het niet zo erg."

Wel is Jerke bang voor pesterijen wanneer hij later naar de middelbare school gaat. "Ik denk daar maar niet te vaak aan. Pesten is rot. Daarom ga ik ook niet meer naar het zwembad. Er waren daar een keer een paar jongens die me uitscholden. Ze vonden dat ik een badpak aan moest trekken. Ik zei maar dat ik m'n bovenstukje was vergeten. En iedereen keek naar mij. Door mijn lange haar, m'n oorbellen en de jongenszwembroek."

Het gebeurt regelmatig dat mensen pertinent weigeren te geloven dat Jerke een jongetje is. Kort geleden kwam Caroline een kennis van vroeger tegen in het theater. "Zij kende Jerke van toen hij nog een baby was. 'O, wat leuk' zei ze. 'Je hebt je dochter meegenomen'. 'Nee hoor', zei Jerke. 'Ik ben Jerke, de zoon'. Ze wilde het niet geloven. Toen ik haar probeerde te overtuigen werd ze boos. Ze had het gevoel dat ik haar voor de gek hield. Ze maakte er een hele scène van en begon te roepen. Ze wenste niet in de maling te worden genomen. Wat kon ik doen? Zijn broek naar beneden trekken om het te bewijzen? Dat raakte me. En Jerke ook, hij was er behoorlijk van overstuur, vooral over het feit dat ze het niet wilde geloven."

Over de toekomst maakt Caroline zich nu nog niet zo'n zorgen. "Ik ga niet in de rats zitten voordat ik een probleem heb. Ik hoop dat Jerke zo goed in z'n vel blijft zitten als nu. Hoe langer hij gelukkig is met zich zelf, hoe meer kracht hij zal hebben als het moeilijker voor hem wordt." Het Friese woord Yerke betekent mannetjeseend. "Toen wisten we natuurlijk nog van niets. Maar een betere naam hadden we niet kunnen kiezen", vindt Caroline. "Jerke is een mannetje met hele mooie kleuren, en daar ben ik apetrots op."

De naam Muntinga is gefingeerd.