Er wordt op het moment veel geklaagd over de wachtlijsten in de gezondheidszorg. Ook transseksuelen die zich bij de genderteams in Groningen en Amsterdam melden hebben hier mee te maken. In Amsterdam is er lange tijd een tekort aan psychologen en een teveel aan aanmeldingen geweest. Hierdoor komt dat je na de intake (wachttijd twee maanden) nog eens meer dan een half  jaar moet wachten voor je de eerste psycholoog te zien krijgt. Als je dan bedenkt dat het dan nog zeker een half jaar duurt voor je mogelijk groen licht krijgt, dat je daarna nog anderhalf jaar in de andere geslachtsrol moet leven voor je toestemming voor de geslachtsoperatie krijgt waarna je nog eens zeker twaalf maanden moet wachten voor je eindelijk op de operatietafel ligt om je benedenlijf kloppend te krijgen, en je zult begrijpen dat je over een lange adem en veel doorzettingsvermogen moet beschikken om de hele transitie uit te zitten.

Het grote voordeel van een behandeling bij een van de genderteams is dat alles je in hapklare brokken aangeboden wordt. Alles wordt voor je gedaan en geregeld, je gaat van afspraak naar afspraak en aan het einde van het traject wacht de verlossende operatie. Omdat de genderteams overbelast zijn door de vele aanmeldingen, betekent het wel dat je achteraan in een lange rij moet aansluiten en je moet rekenen op veel wachten terwijl dat vaak het laatste is wat iemand die na lang wikken en wegen toch voor een transitie gekozen heeft wil. Na zo'n beslissing storten vaak de dijken in elkaar, verdwijnen de emotionele blokkades en moet alles eruit komen en het liefst zo snel mogelijk. Die haast staat echter haaks op de weerbarstige realiteit van het lange wachten. Een manier om toch grotendeels in je eigen tempo je transitie te bepalen is door het een en ander buiten de genderteams om te regelen. Je kunt op die manier veel, heel veel tijd winnen, maar het kost je wel meer moeite, kopzorgen en mogelijk geld.

Stap 1: Hormonen

Je zou kunnen proberen om via je huisarts een recept voor hormonen te krijgen. Vaak zijn huisartsen op zichzelf wel bereid om je te helpen, maar doen ze het niet omdat hen de achtergrondkennis over de werking van hormonen ontbreekt en er vaak ook het idee leeft dat hormonen te gevaarlijk zijn om er zonder medische supervisie mee te gaan beginnen. Met de informatie op deze site en met dit voor huisartsen bestemde document over hormoontherapie voor  transgenderisten en transseksuelen heb je alle informatie om je jezelf en je huisarts op dit gebied bij te spijkeren. In het gunstigste geval kun je je huisarts overtuigen om een onleesbaar receptje voor je uit te schrijven, in een minder gunstig geval krijg je een bot "Nee" te horen en zul je naar een andere, flexibeler denkende huisarts moeten zoeken die je wel terwille is en in het allerongunstige geval moet je maar zelf hormonen op het Internet moeten bestellen. Op de site van Anne Lawrence vind je informatie over betrouwbare webapotheken, op de mailinglists Crone en TS-DoItYourselfers kun je discussies en informatie vinden over verantwoord doe-het-zelven met hormonen.

Overigens zijn hormonen inderdaad geen snoepjes en zijn er (zoals bij elk medicijn) mogelijke bijwerkingen. Het is daarom aan te raden om voor je met hormonen begint, eerst je bloedspiegels te meten zodat je je beginwaardes weet. Na drie maand hormoongebruik is het tijd om weer eens bloed te prikken en de nieuwe waardes te gaan vergelijken met de eerdere metingen. Zelfs al wil je huisarts je geen hormonen verstrekken, probeer hem of haar in ieder geval zover te krijgen dat je bloed mag prikken.

Stap 2: Gezichtsontharing en logopedie

Je huisarts kan voor jou ook een machtiging voor gezichtsontharing bij je ziekenfonds aanvragen. Daarvoor is in Nederland een bedrag van ongeveer twee maal 3408 euro beschikbaar. Je hoeft zelfs niet eens officieel als transseksueel gediagnosticeerd te zijn. Ik heb bijvoorbeeld van een transgender gehoord die via een verklaring van de huisarts toestemming had gekregen om met het weghalen van haar baardharen te beginnen.

Ook logopedie zou je via de huisarts kunnen regelen, zelfs nog voor je bij een psycholoog of psychiater bent geweest. Als je je huisarts ervan kunt overtuigen dat je mannenstem je diep ongelukkig maakt, zou je misschien een verwijsbrief naar een logopediste eruit kunnen slepen. Ook hier geldt natuurlijk dat je wel een ruimdenkende huisarts moet hebben, je hebt ertussen die alle begrip voor je situatie hebben en je met alle plezier willen helpen, je hebt er ook tussen die van niets willen weten en je bij elke vraag naar de VU verwijzen.

Stap 3: Psycholoog

Verder zou je een psycholoog buiten de VU in kunnen schakelen om je naar groen licht en daarna SRS-papieren te begeleiden. Een voordeel van een onafhankelijke psycholoog is dat die in principe de internationaal vastgestelde Standards of Care hoort te hanteren. Die zijn tegenwoordig soepeler dan wat de VU als protocol hanteert. Zo staat in de SOC dat een psycholoog je officieel hormonen zou kunnen voorschrijven als je al minstens drie maanden zelf met hormonen bezig bent. Daarnaast gaat de SOC uit van een RLE van 12 maanden in plaats van de 18 maanden die de VU hanteert. Wanneer eenmaal de diagnose transseksueel door je psycholoog is gemaakt, kun je daarmee ook naar de huisarts stappen voor hormonen, baardepilatie en logopedie.

Stap 4: Operatie

Met een officiële schriftelijke diagnose als transseksueel op zak, zou je in het naaste buitenland kunnen kijken naar een SRS-chirurg. Een uitgebreide lijst met in de EEG werkzame chirurgen vind je op de European TS Information Resource. Via deze lijst kun je op het spoor komen van een SRS-chirurg met een kortere wachtlijst dan de VU hanteert. Als je na een jaar RLE/hormonen binnen zes maanden in een ziekenhuis binnen de EEG geopereerd kunt worden terwijl dat in Nederland niet binnen die termijn kan gebeuren, kun je op grond van een uitspraak door het Europees gerechtshof bij je ziekenfonds een aanvraag indienen voor vergoeding van je operatie in het buitenland.  

Hou er wel rekening mee dat er ziekenfondsen zijn die ondanks deze Europese uitspraak toch de hand op de knip houden en je verzoek naar de prullenbak verwijzen. ZAO legt de rechterlijke uitspraak in het Peerebom-proces zoals hierboven beschreven uit. VGZ echter bijvoorbeeld weigert elke operatie in het buitenland te vergoeden en heeft dit met succes tot aan de rechter toe  bevochten. Het kan zelfs zijn dat je ziektenkostenverzekeraar weigert om alle behandelingen die niet officieel via een genderteam gesanctioneerd zijn te vergoeden. In dat geval zul je maar van ziekenfonds moeten veranderen. Als je verplicht verzekerd bent, is dat niet zo'n probleem, maar als je particulier verzekerd bent kan dat financiële consequenties hebben. Je bent als officieel geboekstaafde transseksueel opeens een financieel risico voor je verzekeraar geworden en dat kan consequenties hebben voor je maandelijkse premies.

Heb je haast en 300.000 baht op je bankrekening, dan is een operatie in Thailand een optie. In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, zijn de ziekenhuizen in Thailand modern en zijn de geslachtsoperaties van hoge kwaliteit. Daarnaast worden ook veel minder strenge eisen gesteld. Je kunt vaak al geopereerd worden als je minimaal 6 maanden op hormonen bent, je diezelfde tijd als vrouw hebt geleefd en je verder geen andere psychische problemen behalve transseksualiteit hebt. Als je een officiële diagnose als transseksueel hebt, is boven een bepaalde leeftijd zelfs niet zes maanden RLE en hormoongebruik noodzakelijk. De bekendste SRS-chirurgen in Thailand zijn Suporn Watanyusakul, Sanguan Kunaporn en Preecha Tiewtranon. Op hun websites kun je lezen over de kosten, de vereisten plus de nodige operatieresultaten.

Na een operatie in het buitenland is het krijgen van goede nazorg in Nederland niet helemaal zonder problemen. Het VU-ziekenhuis zal een zekere mate van nazorg bieden en in het geval van ernstige complicaties ook opereren, maar ze zullen toch terughoudend zijn met het bieden van die zorg. Mocht je bijv. problemen hebben met het plassen (je piest constant over je benen heen) of je schaamlippen sluiten niet mooi, dan zullen ze je gewoon terugverwijzen naar je eigen chirurg in het buitenland. Als je daarvoor met de trein naar Duitsland moet is het nog niet al te problematisch, maar als je voor een klein maar toch zwaarwegend ongemak opnieuw naar Thailand moet vliegen wordt het al lastiger. Ook al heb je de garantie dat eventuele hersteloperaties gratis zullen zijn, je bent in zo'n geval toch weer een boel geld kwijt aan vlieg- en verblijfskosten. Geheel hypothetisch is dit niet, want ook bij de beste chirurg blijft het risico van complicaties bestaan.

Door: Saskia, laatste revisie 6 februari 2005