Je bent man maar je voelt je vrouw. Na een eindeloze weg besluit je voortaan als vrouw door het leven te gaan. Maar hoe gaat dat als je op een dag met lang haar en een nieuwe naam op je werk verschijnt?

   
Kaderlid Marjet Vloedbeld (50) uit Hengelo is geboren in een mannenlichaam, al zou je dat nu niet meer zeggen. Met haar lange haar, verzorgde uiterlijk en vrouwelijke postuur is zijn zonder twijfel vrouw. Slechts haar lage stem doet denken aan die van een man. "Mijn hele leven heb ik gevoeld dat er iets niet klopte", vertelt ze.
 
"Mijn puberteit was verschrikkelijk. Ik kreeg gevoelens die tegenovergesteld waren aan mijn lichamelijke ontwikkeling. Maar ik hield mijn mond en dacht 'ik groei er wel overheen'."
"Ik besefte: ik ben transseksueel en wil vrouw zijn. Drie jaar geleden meldde ik me aan bij de gender-polikliniek van het VU-ziekenhuis in Amsterdam. Daar worden geslachtsaanpassende behandelingen uitgevoerd. Na vele gesprekken kreeg ik het groene licht. Ik mocht vrouw worden. Ik begon met hormoonpleisters en noodzakelijke tabletten. Hierdoor krijg je onder andere borsten en een andere vetverdeling, Ik ging me anders voelen, emotioneler."
 
Vloedbeld werkt al 25 jaar bij Thales, een metalektrobedrijf met drieduizend werknemers dat defensie-elektronica produceert.
 
"Maar ik praatte niet over mijn transseksualiteit met mijn collega's. Never. Alleen mijn huisarts wist ervan. Op een gegeven moment kun je het niet langer geheim houden. Ik besloot vier sleutelfiguren op mijn werk in te lichten. Dat was erg spannend. De bedrijfsarts, maatschappelijk werker, personeelschef en mijn directe chef reageerden serieus en positief. We kwamen regelmatig bijeen en bespraken hoe ik het mijn collega's zou vertellen. Pas daarna kon ik beginnen met mijn rolwisseling."
 
Op een speciale afdelingsvergadering met directe collega's deed Marjet haar verhaal. "Ik trilde en het water gutste van mijn lijf. Het was heel ontroerend. Mensen kwamen naar me toe en zeiden dat ze respect voor me hadden, dat ze het leuk voor me vonden.
Ook mensen van wie ik het niet had verwacht. Ik was opgelucht. Het was eruit. Op dezelfde dag verstuurde ik tweehonderd brieven naar al mijn vrienden, buren en relaties."
Vervolgens kreeg ze twee weken vrij. Ik ven naar de kapper gegaan en heb vrouwenkleding gekocht. Ik gebruikte deze periode om aan mezelf als vrouw te wennen. Hierna verscheen ik voor het eerst met lang haar op mijn werk. Marjet in plaats van Ben. Doodeng. Er waren gebakjes, kaarten, bloemen. Spontane reacties op mijn nieuwe uiterlijk. Alles waarvoor ik bang was, is niet gebeurd. Integendeel. Mijn leven past. Ik hoef niet meer te doen alsof, en dat is echt lekker hoor."
 
Schokkend   
 
Marjets voormalige chef Bart van der Vegt vond het best schokkend om te horen dat zijn werknemer transseksueel is. "Je verwacht het niet. Toch heb ik het snel een plek kunnen geven. Ik kijk naar Marjet als een mens dat met een probleem worstelt. Dan gaat het erom hoe wij als bedrijf haar daarbij kunnen helpen. Als baas vertel je je personeel dat je haar keuze respecteert. Je hoopt dat de werknemers dat ook doen. Belangrijk voor het succes is immers acceptatie op de werkvloer."
 
Collega Heinrich Wildenberg deelt de kamer met Marjet. "Het was voor het eerst in mijn leven dat ik met transseksualiteit werd geconfronteerd", vertelt hij. "Natuurlijk was het vreemd haar voor het eerst als vrouw te zien. Maar ik heb er geen moeite mee, de werksituatie is hetzelfde gebleven. We spreken er veel over en maken er zelfs grapjes over."
 
Marina Martins (40) kon op veel minder begrip rekenen op haar werk. Ze verloor zelfs haar baan als receptionist in een hoofdstedelijk hotel. Vorig jaar december vertelde ik mijn manager dat ik transseksueel ben en vrouw wilde worden. Hij was verbaasd en zei dat hij 'zoiets' in zijn hotel niet wilde hebben. Ik zou hormonen gaan slikken en me volgens hem regelmatig ziek melden.
Dat zag hij niet zitten. Ik moest maar ander werk zoeken. Maar dat wilde ik niet. Ik had immers een leuke baan en een vast contract."
 
Martins was erg teleurgesteld over de reactie van haar manager. Het kwam de werksfeer niet ten goede. Toen duidelijk werd dat Martins niet uit eigen beweging weg zou gaan. barstte de bom. Na een ruzie stuurde de hoteleigenaar haar naar huis en de volgende dag werd ze, per brief, op staande voet ontslagen. Reden: agressief gedrag tegenover de manager. "De rechter heeft mij in het gelijk gesteld. Agressief gedrag was niet bewezen."
 
Toch werd haar arbeidscontract ontbonden wegens de verstoorde arbeidsrelatie. Vreemd genoeg bleef Martins transseksualiteit onbesproken tijdens het proces. De advocaat - die nu niets meer wil zeggen over de zaak- vond dat beter, volgens Martins. "Maar daarom werd ik wel ontslagen", zegt ze. Volgens het Europese Hof van Justitie in Luxemburg mag verandering van geslacht geen reden zijn tot ontslag. Martins werkt nu in een restaurant. Ze heeft niet verteld dat ze transseksueel is. "Ik ben bang voor de consequenties."
 
Huwelijk
 
Voor Ilse Smit (49) stond de wereld twee jaar geleden op zijn kop nadat zij (toen nog Hans) op internet had gelezen wat genderdysforie betekent. Je onprettig voelen met je geslacht. "Na het lezen van enkele artikelen drong het tot me door. Ik ben geen man, ik ben een vrouw. Dat is de oorzaak dat ik me mijn hele leven klote heb gevoeld. Alles viel op zijn plek. Maar aan de andere kant stortte mijn wereld in. Je realiseert je: dit kost me mijn huwelijk, mijn gezin, mijn werk."
Inmiddels woont Smit op zichzelf en is begonnen met hormonen. Ze is nog steeds getrouwd al vinden de kinderen het niet makkelijk dat pa transseksueel is. Smit werkt al 27 jaar als it-er bij waterleidingbedrijf Noord-Holland dat achthonderd werknemers in dienst heeft. De collega's reageerden overwegend positief op haar transseksualiteit, waarover ze hen begin dit jaar per mail informeerde. "Ik lag gelukkig goed onder het personeel. Verder ben ik er heel open over. Iedereen mag me alles vragen." Toch merkt ze dat sommige collega's haar nu mijden. "Vooral mannelijke collega's nemen meer afstand. En dat is pijnlijk. Daar staat tegenover dat vrouwen toenadering zoeken. Ze hebben zoiets van 'je bent nu een van ons'. Dat vind ik heerlijk. Heb ik eindelijk het gevoel dat ik ergens bij hoor. "Ook signaleert Smit dat de overgang van man naar vrouw een soort 'degradatie' is. "Het ligt heel subtiel. Maar ik merk dat er nu minder goed naar me wordt geluisterd. Ik heb er een keer iets van gezegd. 'Nu ik een vrouw ben denk je me anders te kunnen benaderen'. riep ik. Er werd schaapachtig gelachen."
 
"Verder is het soms moeilijk dat je niet altijd tegen collega's kunt zeggen dat je in een dip zit.Dat je het proces van transseksualiteit even niet meer aankunt. Het is net een rouwproces. Je neemt afscheid van je oude leven. En dat gecombineerd met de invloed van hormonen, makt het geestelijk en lichamelijk zwaar. Als je dan op je werk ook nog eens de schijn moet ophouden dat je alleen nog maar gelukkig bent, kost dat veel energie."
 
Wegpoetsen
 
Jos Megens, coördinator van het genderteam van het VU-ziekenhuis, begeleidt transseksuelen. Ook als het gaat om problemen op de werkplek. Hoe kleiner het bedrijf hoe groter de problemen, weet hij. "Eenderde van het aantal transseksuelen wordt gepest op het werk. Soms willen werknemers niet met hun transseksuele collega werken. Er is onbegrip. Men vindt de collega een verklede man. Ze wensen bijvoorbeeld het toilet niet met haar te delen. Ze gebruiken haar oude mannennaam en lachen haar uit.De leidinggevenden vinden vervolgens dat er te veel problemen op de werkplek ontstaan. Ze zijn bang voor onrust binnen het bedrijf. "Megens adviseert transseksuelen samen met maatschappelijk werk of een vertrouwenspersoon een route uit te stippelen hoe je het op je werk vertelt en ermee omgaat. Hij waarschuwt: "Verwacht niet meteen acceptatie van je collega's Daar moet je aan werken. Blijf communiceren. En lukt dat niet, dan moet je wellicht overwegen van baan te veranderen. Want een gevecht op de werkvloer kost veel energie. terwijl de verandering naar vrouw, compleet met hormonen, ook al veel energie kost. Van de transseksuelen is 70 a 80 procent gelukkiger dan voorheen. Maar transseksualiteit is geen genezing. Je kunt het verleden niet wegpoetsen."
 

Bron: FNV Magazine, editie vervoer
20 september 2001, jaargang 17, nr. 15
Door: Coen van Basten

Terug naar index